(ಭಾಗ-1) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು: (Major inter-state river disputes and related things)

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:( ಭಾಗ:1)

(Major inter-state river disputes and related things)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

ಇಲ್ಲಿದೆ:

 

ನದಿ	ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜ್ಯಗಳು	ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ / ಒಪ್ಪಂದ	ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
01.ಕಾವೇರಿ (Cauvery)	ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿ	• ಕಾವೇರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1990)• ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA, 2018)	• ಉಗಮ: ತಲಕಾವೇರಿ (ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ, ಕೊಡಗು).• ಉಪನದಿಗಳು: ಹಾರಂಗಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಕಬಿನಿ, ಶಿಂಷಾ, ಅರ್ಕಾವತಿ, ಭವಾನಿ, ಅಮರಾವತಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಮಳೆ ಕೊರತೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆ ಹಾಗೂ ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆ.
02.ಕೃಷ್ಣಾ (Krishna)	ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ	• KWDT-I (ಬಚಾವತ್ ಆಯೋಗ, 1969)• KWDT-II (ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಆಯೋಗ, 2004)	• ಉಗಮ: ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ).• ಉಪನದಿಗಳು: ಭೀಮಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ಮೂಸಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಳ (524.256 ಮೀ.) ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರ-ತೆಲಂಗಾಣ ನಡುವಿನ ಮರುಹಂಚಿಕೆ.
03.ಮಹದಾಯಿ / ಮಾಂಡೋವಿ (Mahadayi)	ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ	• ಮಹದಾಯಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2010)	• ಉಗಮ: ಖಾನಾಪುರ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ).• ಗೋವಾದ ಜೀವನಾಡಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ನಾಲಾ ಯೋಜನೆ (ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ನೀರು ತಿರುಗಿಸಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ).
04.ಗೋದಾವರಿ (Godavari)	ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಪುದುಚೇರಿ	• ಗೋದಾವರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1969)	• ಉಗಮ: ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ (ನಾಸಿಕ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ).• ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗಾ / ವೃದ್ಧ ಗಂಗಾ).• ಉಪನದಿಗಳು: ಪ್ರಾಣಹಿತಾ, ಇಂದ್ರಾವತಿ, ಮಂಜ್ರಾ, ಪೆನ್‌ಗಂಗಾ, ಶಬರಿ.
05.ಮಹಾನದಿ (Mahanadi)	ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ	• ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2018)	• ಉಗಮ: ಸಿಹಾವಾ ಪರ್ವತ (ಧಮ್ತರಿ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ).• ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಹಿರಾಕುಡ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳಿಂದ ಒಡಿಶಾಗೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಆರೋಪ.
06.ರಾವಿ-ಬಿಯಾಸ್ (Ravi-Beas)	ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನ	• ಇರಾಡಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1986)	• ಸಿಂಧೂ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವ ನದಿಗಳು.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಸಟ್ಲೇಜ್-ಯಮುನಾ ಲಿಂಕ್ (SYL) ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿವಾದ.
07.ಪೆರಿಯಾರ್ (Periyar / Mullaperiyar)	ಕೇರಳ, ತಮಿಳುನಾಡು	• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿಗಾ ಸಮಿತಿ	• ಉಗಮ: ಶಿವಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ (ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ).• ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ನದಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಕೇರಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಲ್ಲಪೆರಿಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ (ನಿರ್ವಹಣೆ: ತಮಿಳುನಾಡು).
08.ವಂಶಧಾರಾ (Vamsadhara)	ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ	• ವಂಶಧಾರಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2010)	• ಉಗಮ: ಕಲಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆ (ಒಡಿಶಾ).• ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ನೇರಡಿ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ನಿರ್ಮಾಣ.

...ಮುಂದುವರೆಯುವುದು.