ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು (The four fundamental ecological processes that are most important in ecology and Environment ecosystems)

ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (Ecology & Environment) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

​1. ಯೂಟ್ರೊಫಿಕೇಶನ್ (Eutrophication / ಜಲಮಾಲಿನ್ಯದ ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಕಾಂಶೀಕರಣ)

​ಅರ್ಥ: ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ (ಕೆರೆ, ನದಿ, ಸರೋವರ) ರಂಜಕ (Phosphorus) ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದಂತಹ (Nitrogen) ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಯೂಟ್ರೊಫಿಕೇಶನ್.

• ​ಕಾರಣಗಳು:
  • ​ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅತಿಯಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮಳೆಯ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಬಂದು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಸೇರುವುದು.
  • ​ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಒಳಚರಂಡಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೀರನ್ನು ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವುದು.
• ​ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ:
  1. ​ಪಾಚಿ ಹರಡುವಿಕೆ (Algal Bloom): ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಪಾಚಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಹಸಿರು ಪದರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
  2. ​ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ತಡೆ: ಪಾಚಿಯ ಪದರದಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ನೀರಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ತಲುಪದೆ ಆಳದ ಸಸ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
  3. ​ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಇಳಿಕೆ (BOD ಹೆಚ್ಚಳ): ಪಾಚಿ ಸತ್ತಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೊಳೆಸಲು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು (DO - Dissolved Oxygen) ವೇಗವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಜಲಚರಗಳು (ಮೀನುಗಳು) ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ (Dead Zones).

​2. ಬಯೋಅಕ್ಯುಮ್ಯುಲೇಶನ್ (Bioaccumulation / ಜೈವಿಕ ಶೇಖರಣೆ)

​ಅರ್ಥ: ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಹೊರಹಾಕುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

• ​ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:
  • ​ಇದು ಒಂದೇ ಜೀವಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
  • ​ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ನೀರಿನಿಂದ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಜೀವಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.
  • ​ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ (Fat-soluble) ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ದೇಹವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಅವು ಜೀವಿಯ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ (Fatty tissues) ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
• ​ಉದಾಹರಣೆ: ಕಲುಷಿತ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನೊಂದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಾದರಸ (Mercury) ಅಥವಾ ಸೀಸವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಆ ಮೀನಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಪಾದರಸದ ಸಾಂದ್ರತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

​3. ಬಯೋಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೇಶನ್ (Biomagnification / ಜೈವಿಕ ವರ್ಧನೆ)

​ಅರ್ಥ: ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ (Food Chain) ಒಂದು ಪೋಷಣಾ ಮಟ್ಟದಿಂದ (Trophic Level) ಮುಂದಿನ ಮೇಲಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆಲ್ಲಾ ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಗುಣಾಕಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

• ​ಬಯೋಅಕ್ಯುಮ್ಯುಲೇಶನ್ ಒಂದೇ ಜೀವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದರೆ, ಬಯೋಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೇಶನ್ ಇಡೀ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
• ​ಇದು ಜೈವಿಕವಾಗಿ ವಿಘಟನೆಯಾಗದ (Non-biodegradable) ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ: DDT, PCB, Methylmercury).

     

  4. ಬಯೋರೆಮಿಡಿಯೇಷನ್ (Bioremediation / ಜೈವಿಕ ಪರಿಹಾರ)

  ​ಅರ್ಥ: ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾನಿರಹಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ.

• ​ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು:
  • ​ಇನ್-ಸಿಟು (In-situ): ಮಾಲಿನ್ಯ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು (ಉದಾ: ಬಯೋಸ್ಪಾರ್ಜಿಂಗ್, ಬಯೋವೆಂಟಿಂಗ್).
  • ​ಎಕ್ಸ್-ಸಿಟು (Ex-situ): ಕಲುಷಿತ ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ನೀರನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದು (ಉದಾ: ಬಯೋರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್).
  • ​ಫೈಟೊರೆಮಿಡಿಯೇಷನ್ (Phytoremediation): ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರ ಲೋಹಗಳನ್ನು (Heavy metals) ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
• ​ಉದಾಹರಣೆ: ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಸೋರಿಕೆಯಾದಾಗ (Oil Spill) ಆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತಿಂದು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆನಂದ್ ಮೋಹನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ 'ಸ್ಯೂಡೋಮೊನಾಸ್ ಪುಟಿಡಾ' (Pseudomonas putida / Superbug) ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸುವುದು.