ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎಂದರೇನು? ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? (Cloud seeding and How the operation works), ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ (Ice Nuclei / ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು), ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು (Cumulus Clouds), ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice)

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎಂದರೇನು? ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? (Cloud seeding and How the operation works) ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ (Ice Nuclei / ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು), ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು (Cumulus Clouds), ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice)

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ (Cloud Seeding) ಎಂಬುದು ಮಳೆ ತರಿಸಲು ಅಥವಾ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕೃತಕ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ.

​ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವಿದ್ದರೂ, ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಸಾಂದ್ರಗೊಂಡು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ (ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು) ಸಿಗದೇ ಮಳೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

​ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹಂತಗಳು

• ​ಮೋಡಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ರಾಡಾರ್ ಹಾಗೂ ಉಪಗ್ರಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ. ೪೦-೫೦ರಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ಮಳೆ ಮೋಡಗಳನ್ನು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು) ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಿಂಪರಣೆ: ವಿಶೇಷ ವಿಮಾನಗಳು, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೌಂಡ್ ಜನರೇಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮೋಡಗಳ ಒಳಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಣಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಸಿಂಪಡಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು 'ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ' (ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು) ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೋಡದಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಬೆ/ತೇವಾಂಶವು ಈ ಕಣಗಳ ಸುತ್ತ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ ಹಿಮಕಣಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
• ​ಮಳೆ ಸುರಿಯುವುದು: ನೀರಿನ ಹನಿಗಳ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಲದಿಂದ ಅವು ಮಳೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಸಿಂಪಡಣೆ ನಡೆದ ಸುಮಾರು ೩೦ ರಿಂದ ೪೫ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

​ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು

• ​ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್ (AgI) (Silver Iodide): ತಂಪು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ (0°C ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನ) ಹಿಮಕಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.
• ​ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice - ಘನ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್): ಮೋಡದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಗ್ಗಿಸಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್: ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ (Warm Clouds) ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಬಳಸುವ ಲವಣಗಳು.

​ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಮಿತಿಗಳು

• ​ಉಪಯೋಗಗಳು: ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲ ಎದುರಿಸುವುದು, ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆಲಿಕಲ್ಲು ಮಳೆಯ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.

• ​ಮಿತಿಗಳು: ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶೇಕಡಾ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

 

 ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳು:

೧. ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ (Ice Nuclei / ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು)

​ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಶೀತಲ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು (Supercooled Water Droplets - ಸೊನ್ನೆ ಡಿಗ್ರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರುವ ನೀರು) ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯಾಗಿ ಘನೀಭವಿಸಲು ಆಧಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳೇ ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ

ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ: ಶುದ್ಧ ನೀರು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯಾಗಲು ಸುಮಾರು -38°C ತಾಪಮಾನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ ಲಭ್ಯವಿದ್ದಾಗ, -5°C ನಿಂದ -10°C ನಲ್ಲೇ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಈ ಕಣದ ಸುತ್ತ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ ಹಿಮಕಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ.

 

​೨. ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು (Cumulus Clouds)

​ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು ಹತ್ತಿಯ ರಾಶಿಯಂತೆ ಅಥವಾ ಹೂಕೋಸಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಮೋಡಗಳು.

• ಇವು ನೆಲದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೨,೦೦೦ ದಿಂದ ೬,೦೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

• ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಗಾಳಿ ಮೇಲಕ್ಕೇರಿದಾಗ (Convection) ಈ ಮೋಡಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಂಬವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಕ್ಯುಮುಲೋನಿಂಬಸ್ (Cumulonimbus) ಮೋಡಗಳು ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ.

​೩. ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice)

​ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಎಂದರೆ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನಿಲದ ಘನರೂಪ (SolidCO²).

• ಇದರ ತಾಪಮಾನ ಸುಮಾರು -78.5°C ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರಗಿದಾಗ ದ್ರವರೂಪಕ್ಕೆ ಬಾರದೆ ನೇರವಾಗಿ ಅನಿಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಉತ್ಪತನ / Sublimation). ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು 'ಶುಷ್ಕ' (ಒಣ) ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.