ಭಾರತವು ಸಹಿ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು : (Major International Treaties Signed and Ratified by India)

 

ಭಾರತವು ಸಹಿ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು :

(Major International Treaties Signed and Ratified by India)

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

​UPSC ಮತ್ತು KPSC (IAS/KAS) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ GS-2 (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು) ಮತ್ತು GS-3 (ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆ) ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ, ಭಾರತವು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಜಾಗತಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ವಿವರವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

 

​೧. ಪರಿಸರ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು

​ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ, ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಭಾರತವು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹಲವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ:

 

1. ​ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಹವಾಮಾನ ಒಪ್ಪಂದ (Paris Climate Agreement, 2015 - COP21):

   • ​ವಿಷಯ: ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪೂರ್ವ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 2°C ಒಳಗಡೆ ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ 1.5°C ಗೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದು.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿರ್ಧಾರಿತ ಕೊಡುಗೆಗಳ (NDC) ಮೂಲಕ 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ 'ಶೂನ್ಯ ಇಂಗಾಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ' (Net Zero Emission) ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.  

      

2. ​ಮಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ (Montreal Protocol, 1987) ಮತ್ತು ಕಿಗಾಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2016):
   • ​ವಿಷಯ: ಭೂಮಿಯ ಓಝೋನ್ ಪದರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಕ್ಲೋರೋಫ್ಲೋರೋಕಾರ್ಬನ್ (CFC) ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಫ್ಲೋರೋಕಾರ್ಬನ್ (HFC) ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು ಇದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕಿಗಾಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ HFC ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶೇ. 80-85 ರಷ್ಟು ಇಳಿಸಲು ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.

      

3. ​ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಮಾವೇಶ (Convention on Biological Diversity - CBD, 1992):
   • ​ವಿಷಯ: ಪ್ರಪಂಚದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ತಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆ.

   • ​ಭಾರತದ ಅನುಷ್ಠಾನ: ಭಾರತವು ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಸಾರ 'ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ, 2002' ಅನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. 

      

4. ​ರಾಮ್‌ಸಾರ್ ಒಪ್ಪಂದ (Ramsar Convention, 1971):
   • ​ವಿಷಯ: ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಆರ್ದ್ರಭೂಮಿಗಳ (Wetlands) ಸಂರಕ್ಷಣೆ.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶದಲ್ಲಿ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾಣಗಳನ್ನು 'ರಾಮ್‌ಸಾರ್ ತಾಣಗಳು' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.

      

​೨. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು

​ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ರಹಿತ NPT ಮತ್ತು CTBT ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಾರಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ:

1. ​ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಒಪ್ಪಂದ (Chemical Weapons Convention - CWC, 1993):
   • ​ವಿಷಯ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಆಯುಧಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು.

   • ​ಭಾರತದ ನಿಲುವು: ಭಾರತವು ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು OPCW (Organization for the Prohibition of Chemical Weapons) ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಿದೆ.

2. ​ಜೈವಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಒಪ್ಪಂದ (Biological Weapons Convention - BWC, 1972):
   • ​ವಿಷಯ: ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ವಿಷಪೂರಿತ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ (Biological and Toxin Weapons) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು ಪ್ರಥಮ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

3. ​ಮಲ್ಟಿಲ್ಯಾಟರಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರೆಜಿಮ್ಸ್ (Export Control Regimes):

   • ​ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು MTCR (Missile Technology Control Regime - 2016), Wassenaar Arrangement (2017), ಮತ್ತು Australia Group (2018) ಎಂಬ 3 ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 

      

​೩. ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಕಾನೂನುಗಳು

1. ​ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (WTO Agreements, 1995):
   • ​ವಿಷಯ: ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸುಂಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ (TRIPS) ನಿರ್ವಹಣೆ.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು WTO ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳ ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುತ್ತಿದೆ.

2. ​ಸಮುದ್ರದ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲಿನ ಯುಎನ್ ಒಪ್ಪಂದ (UNCLOS - UN Convention on the Law of the Sea, 1982):
   • ​ವಿಷಯ: ಸಾಗರ ಗಡಿಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಗರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಮಗಳು (EEZ - Exclusive Economic Zone).

   • ​ಭಾರತದ ನಿಲುವು: ಭಾರತವು UNCLOS ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, 'Freedom of Navigation' (ಸಾಗರ ಸಂಚಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಅನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

3. ​ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಒಪ್ಪಂದ (Chicago Convention, 1944):

   • ​ವಿಷಯ: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಸಂಚಾರ ಭದ್ರತೆ, ವಾಯುಪ್ರದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಮಾನಯಾನ ನಿಯಮಗಳು (ICAO).

      

​೪. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು

1. ​ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದ (ICCPR, 1966):
   • ​ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತವು ಈ ಯುಎನ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ.
2. ​ಮಹಿಳಾ ತಾರತಮ್ಯ ತಡೆ ಒಪ್ಪಂದ (CEDAW, 1979):

   • ​ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ.

3. ​ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದ (UN Convention on the Rights of the Child - UNCRC, 1989):
   • ​ಮಕ್ಕಳ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ/ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ತಡೆಗಾಗಿ ಭಾರತವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ.

ಭಾರತವು ಸಹಿ ಮಾಡದೇ ಇರುವ (Non-Signatory) ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶ / ಒಪ್ಪಂದಗಳು: ( List of Conventions Agreements not ratified by India / Major International Treaties Where India is a Non-Signatory)

ಭಾರತವು ಸಹಿ ಮಾಡದೇ ಇರುವ (Non-Signatory) ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶ / ಒಪ್ಪಂದಗಳು:

( List of Conventions Agreements not ratified by India / Major International Treaties Where India is a Non-Signatory)

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

​UPSC/KPSC (IAS/KAS) ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸಹಿ ಮಾಡದಿರುವ (Non-Signatory) ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.​

ಭಾರತವು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ, ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ:

​ಅ) ಪರಮಾಣು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಹಿತ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (Nuclear & Arms Treaties):

1. ​ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ರಹಿತ ಪ್ರಸರಣ ಒಪ್ಪಂದ - NPT (Non-Proliferation Treaty, 1968):

   • ​ಏನಿದು?: ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ತಡೆಯಲು ತರಲಾದ ಒಪ್ಪಂದ.

   • ​ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡದಿರಲು ಕಾರಣ: ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ (Discriminatory) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ನಿಲುವು. 1967 ರ ಮೊದಲು ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ 5 ದೇಶಗಳಿಗೆ (US, Russia, UK, France, China - P5) ಮಾತ್ರ ಪರಮಾಣು ನಿಗ್ರಹ ದೇಶಗಳೆಂದು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿ, ಉಳಿದ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರುತ್ತದೆ.

2. ​ಸಮಗ್ರ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಿಷೇಧ ಒಪ್ಪಂದ - CTBT (Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty, 1996):

   • ​ಏನಿದು?: ಸೈನಿಕ ಅಥವಾ ಸಿವಿಲ್ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪರಮಾಣು ಸ್ಫೋಟದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ.

   • ​ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡದಿರಲು ಕಾರಣ: ಇದು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. 

3. ​ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ 'ರೋಮ್ ಶಾಸನ' (Rome Statute of the International Criminal Court - ICC, 1998):

   • ​ಏನಿದು?: ಜನಾಂಗೀಯ ಹತ್ಯೆ (Genocide), ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ICC) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದ.

   • ​ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡದಿರಲು ಕಾರಣ: ICC ಯ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು ಮತ್ತು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು 'ಅಪರಾಧ' ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ.

4. ​ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೈನ್ ನಿಷೇಧ ಒಪ್ಪಂದ / ಒಟ್ಟಾವಾ ಒಪ್ಪಂದ (Ottawa Convention / Anti-Personnel Mine Ban Convention, 1997):

   • ​ಏನಿದು?: ಕಾಲಾಳು ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಳಸುವ 'ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೈನ್‌ಗಳ' (Anti-personnel mines) ಬಳಕೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ.

   • ​ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡದಿರಲು ಕಾರಣ: ಭಾರತವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಯಲು ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೈನ್‌ಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿವೆ.

5. ​ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ (Convention on Cluster Munitions - CCM, 2008):

   • ​ಏನಿದು?: ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುವ 'ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಬಾಂಬ್‌ಗಳ' ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ.

   • ​ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡದಿರಲು ಕಾರಣ: ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತ ಇದರಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದೆ.

6. ​Refugee Convention, 1951 (ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಮಾವೇಶ):

   • ​ಏನಿದು?: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರ (Refugees) ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ.

   • ​ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡದಿರಲು ಕಾರಣ: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸವಾಲುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. (ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತವು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ). 

ಮಿಷನ್ ಲೈಫ್' (Mission LiFE - Lifestyle for Environment)

 'ಮಿಷನ್ ಲೈಫ್' (Mission LiFE - Lifestyle for Environment)

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 

​UPSC ಮತ್ತು KPSC (IAS/KAS) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ GS-3 (ಪರಿಸರ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ)

 

 ಮಿಷನ್ ಲೈಫ್ ಎಂಬುದು ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಚಳವಳಿಯಾಗಿದೆ.

• ​ಹಿನ್ನೆಲೆ: 2021 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುಎನ್ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ (COP26) ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.  
• ನಂತರದ ಜಾರಿ: 2022 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕೆವಾಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯುಎನ್‌ಒ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಗುಟೆರಸ್ ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
• ​ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ 'ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ' (Use and Throw) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು (Mindful and Deliberate Utilization) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

​ಮಿಷನ್ ಲೈಫ್‌ನ 3 ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳು (Key Phases):

1. ​ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಬದಲಾವಣೆ (Individual Action): ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನ್ನ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು (ಉದಾ: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸುವುದು, ನೀರು/ವಿದ್ಯುತ್ ಉಳಿಸುವುದು) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
2. ​ಸಮುದಾಯದ ಚಳವಳಿ (Mass Movement): ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮನೆ, ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 'Pro-Planet People' (P3) ಚಳವಳಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದು.
3. ​ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸುಧಾರಣೆ (Policy & Market Shift): ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು.