ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕೃತಿ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಲುಗಳು:

 ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕೃತಿ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಲುಗಳು: 

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ (KPSC, KEA, FDA/SDA, TET, PDO, ಪಿಯುಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರ ನೇಮಕಾತಿ) ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳು, ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಕಾವ್ಯ/ಗದ್ಯ ಸಾಲುಗಳ ವಿವರ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.

೧. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ

• ​ಆದಿಕವಿ ಪಂಪ
  • ​ಕೃತಿ: ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ / ಆದಿಪುರಾಣ
  • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಮನುಷ್ಯ ಜಾತಿ ತಾನೊಂದೇ ವಲಂ" (ಮನುಕುಲವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಂದೇಶ)

  • ​ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲು: "ನೆನೆಯದಿರಣ್ಣ ಭಾರತದೊಳಿಂ ಪೆರರಾರನುಮೊಂದೆ ರನ್ನ ಗದ್ಯಾನಮನಾಗೆ ಕೆಯ್ಕೊಳೆ..." 

• ​ಕವಿಚಕ್ರವರ್ತಿ ರನ್ನ
  • ​ಕೃತಿ: ಸಾಹಸಭೀಮ ವಿಜಯಂ (ಗದಾಯುದ್ಧ)

  • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಕುಲಮನೆ ಮುನ್ನಮುಗ್ಗಡಿಸದಿಂ ಕಲಿ ಕರ್ಣನೊಳಂ ಮಹಾಧನುರ್ವಲಯದೊಳಂ..." (ಕುಲಕ್ಕಿಂತ ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮುಖ್ಯವೆಂಬ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ)

• ​ಜನ್ನ
  • ​ಕೃತಿ: ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ

  • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಅರಿದರಿದು ಮೂಢಮಾನಸ..." (ಹಿಂಸೆಯ ವ್ಯರ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯ ಮಹತ್ವ)          

     

    • ​ಶ್ರೀವಿಜಯ (ನೃಪತುಂಗನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿ)

      • ​ಕೃತಿ: ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ (ಕನ್ನಡದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥ)
      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಕಾವೇರಿಯಿಂದಮಾ ಗೋದಾವರಿವರಮಿರ್ಪ ನಾಡದಾ ಕನ್ನಡದೊಳ್ ಭಾವಿಸಿದ ಜನಪದಂ..."

      • ​ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲು: "ಪದನಱಿದು ನುಡಿಯಲುಂ ನುಡಿಸಿದುದನಱಿಯಲುಮಾರ್ಪರಾ ನಾಡವರ್ಗಳ್, ಚದುರರ್ ನಿಜಪದಗುಱಿತೊಡನೆ ವಲಂ ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಗ ಪರಿಣತಮತಿಗಳ್." (ಕನ್ನಡಿಗರು ಕಾವ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಕಲಿಯದಿದ್ದರೂ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸುವ ಜಾಣರು)

    • ​ಹರಿಹರ (ರಗಳೆಯ ಕವಿ)
      • ​ಕೃತಿ: ಗಿರಿಜಾ ಕಲ್ಯಾಣ / ಪುರಾತನರ ರಗಳೆಗಳು

      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ನರನ ನಾರಿಯರ ಮೇಲೆ ರಚಿಸುವ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರ... ಶಿವನೊಬ್ಬನೇ ಸತ್ಪಾತ್ರನು." (ಮರ್ತ್ಯ ಮಾನವರ ಸ್ತುತಿ ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಶಿವ ಹಾಗೂ ಶರಣರ ಕಥೆಗಳನ್ನೇ ಹಾಡಿದ ಮಹತ್ವ) 

    • ​ರಾಘವಾಂಕ (ಉಭಯಕವಿ ಕಮಲರವಿ)
      • ​ಕೃತಿ: ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ (ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ)

      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಸತ್ಯವೇ ತಾಯಿ, ಸತ್ಯವೇ ತಂದೆ, ಸತ್ಯವೇ ಬಂಧು ಬಳಗ..." (ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯ ನಿರೂಪಣೆ)

    • ​ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕವಿಚೂತವನ ಚೈತ್ರ)
      • ​ಕೃತಿ: ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ (ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ)

      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಕಾವ್ಯಮಂ ಕೇಳ್ದು ರಸಭಾವದೊಳಮರ್ದು ಮೆಚ್ಚದವನೊಬ್ಬನೆ ಜಡಂ

      • • 
          
      • ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ (ಗದುಗಿನ ನಾರಾಯಣಪ್ಪ)
        • ​ಕೃತಿ: ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ
        • ​ಮಹತ್ವದ ಸಾಲು: "ತಿಣುಕಿದನು ಫಣಿರಾಜ ರವಿಕುಲವೆಣಿಸಿತೋ ರಥಚಕ್ರದೊತ್ತಿಗೆ..." (ಯುದ್ಧ ವರ್ಣನೆ)
        • ​ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲು: "ಹಲಗೆ ಬಳಪವ ಪಿಡಿಯದೊಂದಗ್ಗಳದ ಭಾರತ..."

        • ​ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶ: ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮ; ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ.

        
        
    • ​ಸರ್ವಜ್ಞ (ತ್ರಿಪದಿಗಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿ)
      • ​ಕೃತಿ: ಸರ್ವಜ್ಞನ ತ್ರಿಪದಿಗಳು
      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಸರ್ವಜ್ಞನೆಂಬುವನು ಗರ್ವದಿಂದಾದವನೆ? ಸರ್ವರೊಳು ಒಂದೊಂದು ನುಡಿಗಲಿತು ವಿದ್ಯೆಯ ಪರ್ವತವೆ ಆದ ಸರ್ವಜ್ಞ."

      • ​ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲು: "ಮೂರ್ಖಂಗೆ ಬುದ್ಧಿಯನು ನೂರ್ಕಾಲ ಹೇಳಿದರು ಗೋರ್ಕಲ್ಲ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಸುರಿದಂತೆ." 

        
        

        • ​ದುರ್ಗಸಿಂಹ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೩೧)
          • ​ಕೃತಿ: ಕರ್ನಾಟಕ ಪಂಚತಂತ್ರ (ಚಂಪೂ ಶೈಲಿ)
          • ​ಮಹತ್ವದ ಸಾಲು: "ಹಿತಮಂ ಪೇೞ್ವುದು ನಯಮಂ ಕೃತಕಂ ಮಾಡದೆ ಪ್ರಪಂಚಬುದ್ಧಿಯೊಳೊಂದಿಂ..."

          • ​ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶ: ವಸುಭಾಗಭಟ್ಟನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಂಚತಂತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದ ಮೊದಲ ಕವಿ.

        • ​ನಯಸೇನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೧೨)
          • ​ಕೃತಿ: ಧರ್ಮಾಮೃತ
          • ​ಮಹತ್ವದ ಸಾಲು: "ಸಕ್ಕದಮಂ ಪೇೞ್ವೊಡೆ ನೆಱೆಯೆ ಸಕ್ಕದಮಂ ಪೇೞ್ಗೆ, ಶುದ್ಧಗನ್ನಡದೊಳ್ ತಾಂ ಪೇೞ್ವೊಡೆ ಕನ್ನಡದೊಳ್ ಪೇೞ್ಗೆ; ತೆಕ್ಕಣೆ ಬೆರಸಲ್ಕೆ ಘೃತಮುಂ ತೈಲಮುಮಂ..."

          • ​ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶ: ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ತುಪ್ಪ-ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ ಅಸಹಜವಾಗಿ ಬೆರೆಸಬಾರದು ಎಂದು ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತ ಕವಿ.

        • ​ನೇಮಿಚಂದ್ರ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೯೦)
          • ​ಕೃತಿ: ಲೀಲಾವತೀ ಪ್ರಬಂಧಂ / ಅರ್ಧನೇಮಿ ಪುರಾಣ
          • ​ಮಹತ್ವದ ಸಾಲು: "ಪೇೞ್ದೊಡೆ ಕಾವ್ಯಮಂ ಪೊಸತು ಮಾಡಿ ಕವೀಶ್ವರರೊಳ್..." / "ಬಲ್ಲವರಿಲ್ಲದ ಊರೊಳ್ ಬೆಲ್ಲದ ಗಾಣವನು ತಿರುಗಿಸಿದಂತೆ."

          • ​ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶ: ಕನ್ನಡದ ಶೃಂಗಾರ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಣಯ ಕಾವ್ಯವಾದ ‘ಲೀಲಾವತಿ’ಯ ಕರ್ತೃ.ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೫೭)

        • • ​ಕೃತಿ: ಭರತೇಶ ವೈಭವ (ಸಾಂಗತ್ಯ ಛಂದಸ್ಸು)
          • ​ಮಹತ್ವದ ಸಾಲು: "ಭೋಗದೊಳ್ ಮುಕ್ತಿಯನೆಯ್ದಿದ ಭರತೇಶನ ಚರಿತೆಯಂ ಪೇಳ್ವೆಂ..."

          • ​ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶ: ಭೋಗ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸಾಂಗತ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಮಹಾಕವಿ.

        • ​ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೮೦)
          • ​ಕೃತಿ: ಹಡಬಿನ ಪದ / ಹದಿಬದೆಯ ಧರ್ಮ (ಸಾಂಗತ್ಯ)
          • ​ಮಹತ್ವದ ಸಾಲು: "ಹೆಣ್ಣು ಹೆಣ್ಣೆಂದೇಕೆ ಬೀಳುಗಳೆವರು? ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಮೂಢ ಮನುಜರು... ಹೆಣ್ಣಲ್ಲವೇ ತಾಯ್, ಹೆಣ್ಣಲ್ಲವೇ ಪೋಷಿಸಿದವಳು?"
          • ​ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶ: ಮೈಸೂರು ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಕವಯಿತ್ರಿ.
          
          
     
    • ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವಣ್ಣ
      • ​ಕೃತಿ: ವಚನಗಳು
      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಕಳಬೇಡ, ಕೊಲಬೇಡ, ಹುಸಿಯ ನುಡಿಯಲು ಬೇಡ, ಮುನಿಯಬೇಡ, ಅನ್ಯರಿಗೆ ಅಸಹ್ಯಪಡಬೇಡ... ಇದೇ ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿ, ಇದೇ ಬಹಿರಂಗಶುದ್ಧಿ."

      • ​ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲು: "ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯ ಮಾಡುವರು ನಾನೇನ ಮಾಡುವೆ ಬಡವನಯ್ಯಾ..."

    • ​ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ
      • ​ಕೃತಿ: ವಚನಗಳು

      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಮೃಗಂಗಳಿಗಂಜಿದಡೆಂತಯ್ಯಾ? ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದಡೆಂತಯ್ಯಾ?" 

    • ​ಭಕ್ತ ಕನಕದಾಸರು
      • ​ಕೃತಿ: ಕೀರ್ತನೆಗಳು / ಮೋಹನತರಂಗಿಣಿ

      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಕುಲ ಕುಲ ಕುಲವೆಂದು ಹೊಡೆದಾಡದಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ಕುಲದ ನೆಲೆಯನೇನಾದರೂ ಬಲ್ಲಿರಾ?"

    • ​ಸಂಗೀತ ಪಿತಾಮಹ ಪುರಂದರದಾಸರು
    •  ಮೂಲ ಹೆಸರು: ಶ್ರೀನಿವಾಸ ನಾಯಕ (ಅಥವಾ ಸೀನಪ್ಪ ನಾಯಕ).
    •  ಅಂಕಿತನಾಮ: ‘ಪುರಂದರವಿಠಲ’ (ಗುರು ವ್ಯಾಸರಾಯರಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಲಭಿಸಿದ್ದು).
    • • ​ಕೃತಿ: ಕೀರ್ತನೆಗಳು
      • ​ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು: "ಮಾನವ ಜನ್ಮ ದೊಡ್ಡದು, ಇದ ಹಾಳು ಮಾಡಬೇಡಿ ಹುಚ್ಚಪ್ಪಗಳಿರಾ..."
      • ​"ಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ, ನಮ್ಮಮ್ಮ ನೀ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ..."
      • ​"ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ ಕೊಳ್ಳಿರೋ ನೀವೆಲ್ಲರೂ, ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ ಕೊಳ್ಳಿರೋ..."
      • ​"ಆಡಾದಿ Nicholas / ಆಡಿಸಿದಾತ ಬೇರೆ, ಆಡುವ ಪಾತ್ರ ನಾವಷ್ಟೇ..."
      • ​"ಜಗದೋದ್ಧಾರನಾ ಆಡಿಸಿದಳೆ ಯಶೋದೆ..."
      • ​"ಯಾರೇ ರಂಗನ ಯಾರೇ ಕೃಷ್ಣನ..."
      • ​"ತಂಬೂರಿ ಮೀಟಿದವ ಭವಾಬ್ಧಿ ದಾಟಿದವ..."

ಭೂಕಂಪದ ಅಲೆಗಳ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು (Seismic waves: its types and properties)

 ಭೂಕಂಪದ ಅಲೆಗಳ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು (Seismic waves: its types and properties)

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 

 UPSC (IAS) ಮತ್ತು KPSC (KAS) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಪತ್ರಿಕೆ-1 (GS-1: ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ) ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಭೂಕಂಪದ ಅಲೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆ (Mains) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ (Prelims) ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

 

ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ (Focus/Hypocenter) ಶಕ್ತಿಯು ತರಂಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಭೂಕಂಪದ ಅಲೆಗಳು (Seismic Waves) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

​ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

1. ​ಆಂತರಿಕ ಅಲೆಗಳು (Body Waves): ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಅಲೆಗಳು (P ಮತ್ತು S ಅಲೆಗಳು).
2. ​ಮೇಲ್ಮೈ ಅಲೆಗಳು (Surface Waves): ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದ (ಮೇಲ್ಮೈ) ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುವ ಅಲೆಗಳು (L ಮತ್ತು ರೇಲಿ ಅಲೆಗಳು).

1. P-ಅಲೆಗಳು (Primary Waves / ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಲೆಗಳು)

• ​ಸ್ವರೂಪ: ಇವು ಅನುದೈರ್ಘ್ಯ ಅಥವಾ ಸಂಕೋಚನ ಅಲೆಗಳು (Longitudinal / Compressional Waves). ಇವು ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳಂತೆಯೇ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
• ​ಚಲನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮ: ಇವು ಘನ (Solid), ದ್ರವ (Liquid) ಮತ್ತು ಅನಿಲ (Gas) ಮೂರೂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ.
• ​ವೇಗ: ಎಲ್ಲಾ ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳಲ್ಲೇ ಇವು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಅಲೆಗಳು (ಸುಮಾರು 6 - 8 km/s). ಭೂಕಂಪಮಾಪಕದಲ್ಲಿ (Seismograph) ಮೊದಲು ದಾಖಲಾಗುವುದೇ ಈ ಅಲೆಗಳು.
• ​ಕಣಗಳ ಚಲನೆ: ಮಾಧ್ಯಮದ ಕಣಗಳು ತರಂಗ ಚಲಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ (Parallel / ಮುಂಭಾಗ-ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ) ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
• ​ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣ: ಇವುಗಳಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ.

​2. S-ಅಲೆಗಳು (Secondary Waves / ದ್ವಿತೀಯಕ ಅಥವಾ ಕತ್ತರಿಸುವ ಅಲೆಗಳು)

• ​ಸ್ವರೂಪ: ಇವು ಅಡ್ಡ ತರಂಗಗಳು (Transverse / Shear Waves). ಇವು ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಅಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಗಳಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
• ​ಚಲನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮ: ಇವು ಕೇವಲ ಘನ (Solid) ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ದ್ರವ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ (ಈ ಗುಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಭೂಮಿಯ ಹೊರಗರ್ಭ/Outer Core ದ್ರವ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು).
• ​ವೇಗ: P-ಅಲೆಗಳಿಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು (ಸುಮಾರು 3.5 - 4.5 km/s), ಭೂಕಂಪಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತವೆ.
• ​ಕಣಗಳ ಚಲನೆ: ಕಣಗಳು ತರಂಗ ಚಲಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಲಂಬವಾಗಿ (Perpendicular / ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಕ್ಕೆ) ಕಂಪಿಸುತ್ತವೆ.
• ​ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣ: P-ಅಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿ.

​3. L-ಅಲೆಗಳು (Love Waves / ಲವ್ ಅಲೆಗಳು)

• ​ನಾಮಕರಣ: ಈ ಅಲೆಗಳನ್ನು 1911 ರಲ್ಲಿ ಗಣಿತಜ್ಞ ಎ.ಇ.ಎಚ್. ಲವ್ (A.E.H. Love) ಎಂಬುವರು ಗಣಿತೀಯವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳಿಗೆ 'ಲವ್ ಅಲೆಗಳು' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.
• ​ಸ್ವರೂಪ: ಇವು ಮೇಲ್ಮೈ ಅಲೆಗಳ (Surface Waves) ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಧ.
• ​ಚಲನೆ: ಇವು ಕೇವಲ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಕ್ಕೆ (Horizontal / Side-to-Side) ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಲಂಬ (Vertical) ಚಲನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
• ​ವೇಗ: ರೇಲಿ ಅಲೆಗಳಿಗಿಂತ ತುಸು ವೇಗವಾಗಿದ್ದರೂ, P ಮತ್ತು S ಅಲೆಗಳಿಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
• ​ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣ: ಇವುಗಳ ಸಮತಲ ಚಲನೆಯು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವುದರಿಂದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

​4. ರೇಲಿ ಅಲೆಗಳು (Rayleigh Waves)

• ​ನಾಮಕರಣ: 1885 ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ರೇಲಿ (Lord Rayleigh) ಅವರು ಈ ಅಲೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು.
• ​ಸ್ವರೂಪ: ಇವು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ತೆರೆಗಳು ಉರುಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ (Elliptical / Rolling Motion) ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
• ​ಕಣಗಳ ಚಲನೆ: ಕಣಗಳು ಭೂಕಂಪನದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಲಂಬವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ-ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ-ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸುತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಾ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ನೆಲವು ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಯಂತೆ ಮೇಲೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಬೀಳುತ್ತದೆ.
• ​ವೇಗ: ಎಲ್ಲಾ ಭೂಕಂಪನ ಅಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇಗ ಹೊಂದಿವೆ.
• ​ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣ: ಭೂಕಂಪವಾದಾಗ ನೆಲ ನಡುಗುವುದು ಮತ್ತು ತಲೆತಿರುಗುವ ಅನುಭವವಾಗಲು ಇವೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಇವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

 ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು (Prelims Core)

ಅಲೆಗಳ ವೇಗ ಮತ್ತು ಅವು ಚಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. 

• ಅಲೆಗಳ ವೇಗದ ಕ್ರಮ (Velocity Order): 
• P Waves> S Waves > Surface Waves (L & R).
  •  P-ಅಲೆಗಳ ವೇಗವು S-ಅಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 1.7 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.
  • ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಾಂದ್ರತೆ (Density) ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ (Elasticity) ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅಲೆಗಳ ವೇಗವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ವೇಗ: ಘನ > ದ್ರವ > ಅನಿಲ.
• ವಿನಾಶದ ತೀವ್ರತೆಯ ಕ್ರಮ (Destructiveness): 
• Surface Waves > S Waves > P Waves.
  • ಮೇಲ್ಮೈ ಅಲೆಗಳು (Surface Waves) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತರಂಗಾಂತರ (Amplitude) ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. 

---

 

ನೆರಳು ವಲಯಗಳು (Shadow Zones) - ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ

ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದ ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಲೆಗಳು ವಕ್ರೀಭವನ (Refraction) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲನಕ್ಕೆ (Reflection) ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭೂಕಂಪನ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ (Seismograph) ಅಲೆಗಳು ದಾಖಲಾಗದ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಲಯಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ನೆರಳು ವಲಯಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

• P-ಅಲೆಯ ನೆರಳು ವಲಯ: ಭೂಕಂಪದ ಅಧಿಕೇಂದ್ರದಿಂದ (Epicenter) (103° ರಿಂದ 142°) ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶ.
  • ದ್ರವರೂಪದ ಹೊರಗಿನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು (Outer Core) ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ P-ಅಲೆಗಳು ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸುವುದರಿಂದ (Refraction) ಈ ವಲಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. 
• S-ಅಲೆಯ ನೆರಳು ವಲಯ: ಅಧಿಕೇಂದ್ರದಿಂದ 103° ಗಿಂತ ಆಚೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶ (103° ರಿಂದ 180°).
  • S-ಅಲೆಗಳು ದ್ರವ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಲಾರವು. ಭೂಮಿಯ ಹೊರಗಿನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು (Outer Core) ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವು ಅದರ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ವಿಶಾಲವಾದ ನೆರಳು ವಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. 

---

೩. ಭೂಮಿಯ ಒಳರಚನೆ ತಿಳಿಯುವಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳ ಪಾತ್ರ (Application-based)

"ಭೂಮಿಯ ಒಳರಚನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಭೂಕಂಪದ ಅಲೆಗಳು ಹೇಗೆ ಪರೋಕ್ಷ ಆಧಾರಗಳಾಗಿವೆ?" ಎಂಬುದು Mains ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. 

1. ಭೂಮಿಯ ಪದರಗಳ ಪತ್ತೆ: ಅಲೆಗಳ ವೇಗದಲ್ಲಿನ ದಿಢೀರ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೂಕವಚ (Crust), ಪ್ರಾವಾರ (Mantle) ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಗೋಳ (Core) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
2. ಖಂಡಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳ ಕವಚ: P-ಅಲೆಗಳ ವೇಗವು ಸಾಗರದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ (Oceanic Crust) ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಗರದ ಕವಚವು ಖಂಡಗಳ ಕವಚಕ್ಕಿಂತ (Continental Crust) ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
3. ಹೊರ ಕೇಂದ್ರಗೋಳ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ: S-ಅಲೆಗಳು ಕೇಂದ್ರಗೋಳದ (Core) ಮೂಲಕ ಚಲಿಸದೇ ಇರುವುದು Outer Core ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ.
4. ಒಳ ಕೇಂದ್ರಗೋಳ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿದೆ: 142°ದಾಟಿದ ನಂತರ P-ಅಲೆಗಳ ವೇಗವು ಮತ್ತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು Inner Core ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 

ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು (The four fundamental ecological processes that are most important in ecology and Environment ecosystems)

ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (Ecology & Environment) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

​1. ಯೂಟ್ರೊಫಿಕೇಶನ್ (Eutrophication / ಜಲಮಾಲಿನ್ಯದ ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಕಾಂಶೀಕರಣ)

​ಅರ್ಥ: ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ (ಕೆರೆ, ನದಿ, ಸರೋವರ) ರಂಜಕ (Phosphorus) ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದಂತಹ (Nitrogen) ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಯೂಟ್ರೊಫಿಕೇಶನ್.

• ​ಕಾರಣಗಳು:
  • ​ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅತಿಯಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮಳೆಯ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಬಂದು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಸೇರುವುದು.
  • ​ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಒಳಚರಂಡಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೀರನ್ನು ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವುದು.
• ​ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ:
  1. ​ಪಾಚಿ ಹರಡುವಿಕೆ (Algal Bloom): ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಪಾಚಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಹಸಿರು ಪದರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
  2. ​ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ತಡೆ: ಪಾಚಿಯ ಪದರದಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ನೀರಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ತಲುಪದೆ ಆಳದ ಸಸ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
  3. ​ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಇಳಿಕೆ (BOD ಹೆಚ್ಚಳ): ಪಾಚಿ ಸತ್ತಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೊಳೆಸಲು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು (DO - Dissolved Oxygen) ವೇಗವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಜಲಚರಗಳು (ಮೀನುಗಳು) ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ (Dead Zones).

​2. ಬಯೋಅಕ್ಯುಮ್ಯುಲೇಶನ್ (Bioaccumulation / ಜೈವಿಕ ಶೇಖರಣೆ)

​ಅರ್ಥ: ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಹೊರಹಾಕುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

• ​ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:
  • ​ಇದು ಒಂದೇ ಜೀವಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
  • ​ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ನೀರಿನಿಂದ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಜೀವಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.
  • ​ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ (Fat-soluble) ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ದೇಹವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಅವು ಜೀವಿಯ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ (Fatty tissues) ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
• ​ಉದಾಹರಣೆ: ಕಲುಷಿತ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನೊಂದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಾದರಸ (Mercury) ಅಥವಾ ಸೀಸವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಆ ಮೀನಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಪಾದರಸದ ಸಾಂದ್ರತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

​3. ಬಯೋಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೇಶನ್ (Biomagnification / ಜೈವಿಕ ವರ್ಧನೆ)

​ಅರ್ಥ: ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ (Food Chain) ಒಂದು ಪೋಷಣಾ ಮಟ್ಟದಿಂದ (Trophic Level) ಮುಂದಿನ ಮೇಲಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆಲ್ಲಾ ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಗುಣಾಕಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

• ​ಬಯೋಅಕ್ಯುಮ್ಯುಲೇಶನ್ ಒಂದೇ ಜೀವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದರೆ, ಬಯೋಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೇಶನ್ ಇಡೀ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
• ​ಇದು ಜೈವಿಕವಾಗಿ ವಿಘಟನೆಯಾಗದ (Non-biodegradable) ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ: DDT, PCB, Methylmercury).

     

  4. ಬಯೋರೆಮಿಡಿಯೇಷನ್ (Bioremediation / ಜೈವಿಕ ಪರಿಹಾರ)

  ​ಅರ್ಥ: ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾನಿರಹಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ.

• ​ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು:
  • ​ಇನ್-ಸಿಟು (In-situ): ಮಾಲಿನ್ಯ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು (ಉದಾ: ಬಯೋಸ್ಪಾರ್ಜಿಂಗ್, ಬಯೋವೆಂಟಿಂಗ್).
  • ​ಎಕ್ಸ್-ಸಿಟು (Ex-situ): ಕಲುಷಿತ ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ನೀರನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದು (ಉದಾ: ಬಯೋರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್).
  • ​ಫೈಟೊರೆಮಿಡಿಯೇಷನ್ (Phytoremediation): ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರ ಲೋಹಗಳನ್ನು (Heavy metals) ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
• ​ಉದಾಹರಣೆ: ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಸೋರಿಕೆಯಾದಾಗ (Oil Spill) ಆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತಿಂದು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆನಂದ್ ಮೋಹನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ 'ಸ್ಯೂಡೋಮೊನಾಸ್ ಪುಟಿಡಾ' (Pseudomonas putida / Superbug) ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸುವುದು.