'CSC-ಪರಮಾಣು ಹಾನಿಗೆ ಪೂರಕ ಪರಿಹಾರದ ಸಮಾವೇಶ' ಹಾಗು ಅದರ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಇತ್ತೀಚಿನ 2026ರ ಪ್ರಮುಖ ತಿದ್ದುಪಡಿ: (CSC - Convention on Supplementary Compensation for Nuclear Damage and its main objectives, procedure and details and the recent Amendment to the CSC)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Convention on Supplementary Compensation for Nuclear Damage (CSC) (ಪರಮಾಣು ಹಾನಿಗೆ ಪೂರಕ ಪರಿಹಾರದ ಸಮಾವೇಶ) ಎಂಬುದು ಪರಮಾಣು ದುರಂತಗಳು ಅಥವಾ ವಿಕಿರಣ ಸೋರಿಕೆಯಂತಹ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ತ್ವರಿತ, ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಕಾನೂನು ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ (IAEA) ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತವು ಈ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ 2010ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27 ರಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಿ, ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು (Ratify). ‘ದಿ ಶಾಂತಿ ಆಕ್ಟ್, 2025’ (The SHANTI Act, 2025) ನ ಸೆಕ್ಷನ್ 13(3) ರಲ್ಲೂ ಸಹ ಈ ಸಮಾವೇಶದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
ಪರಮಾಣು ಹಾನಿಗೆ ಪೂರಕ ಪರಿಹಾರದ ಸಮಾವೇಶದ (CSC) ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಹಿ ಮಾಡಿರುವ ದೇಶಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:
ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿರುವ (Ratified / In Force) ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು
- ಭಾರತ (India): 2010 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿ, 2016 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು.
- ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ (United States): ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮೊದಲು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
- ಜಪಾನ್ (Japan): ಫುಕುಶಿಮಾ ದುರಂತದ ನಂತರ ಪರಮಾಣು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಇದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.
- ಕೆನಡಾ (Canada)
- ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ (Argentina)
- ಯುಎಇ (United Arab Emirates)
- ಘಾನಾ (Ghana)
- ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ (Montenegro)
- ಮೊರಾಕೊ (Morocco)
- ರುಮೇನಿಯಾ (Romania)
ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಇನ್ನೂ ಅಂತಿಮ ಅನುಮೋದನೆ ಬಾಕಿ ಇರುವ (Signatories) ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು
- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
- ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ
- ಇಟಲಿ
- ಲಿಥುವೇನಿಯಾ
- ಮಾರಿಷಸ್
- ಪೆರು
- ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್
- ಸೆನೆಗಲ್
- ಉಕ್ರೇನ್
- ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ
ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶ
- ಸಿಎಸ್ಸಿ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲು (Entry into Force) ಕನಿಷ್ಠ 5 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ 4,00,000 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (ಥರ್ಮಲ್) ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತಿತ್ತು.
- ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತಗಳು ಈ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಿತಿ ತಲುಪಿ, ಈ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
1. CSC ಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು
- ಜಾಗತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಆಡಳಿತ (Global Liability Regime): ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪರಮಾಣು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪತೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ತರುವುದು.
- ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ: ದೇಶೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೀರಿ ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
- ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ: ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಅಥವಾ ಅನಿಯಮಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಭೀತಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಸುರಕ್ಷಿತ ನಾಗರಿಕ ಪರಮಾಣು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.
2. ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಎರಡು ಹಂತಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Two-Tier Compensation System)
CSC ಒಪ್ಪಂದವು ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಎರಡು ಹಂತದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ:
-
ಮೊದಲ ಹಂತ (Tier 1 - ದೇಶೀಯ ಪರಿಹಾರ):
- ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ದೇಶವು ತನ್ನದೇ ಆದ ದೇಶೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಬೇಕು.
- ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರದ ಆಪರೇಟರ್ (ಅಥವಾ ಆಯಾ ದೇಶದ ಸರ್ಕಾರ) ಕನಿಷ್ಠ 300 ಮಿಲಿಯನ್ SDR (Special Drawing Rights) ನಷ್ಟು (ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು) ಭರಿಸಲು ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
-
ಎರಡನೇ ಹಂತ (Tier 2 - ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೂರಕ ನಿಧಿ):
- ಅಪಘಾತದ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಾನಿಯ ಮೊತ್ತವು ಮೊದಲ ಹಂತದ (300 ಮಿಲಿಯನ್ SDR) ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದರೆ, CSC ಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ರಚಿಸಿದ ಜಾಗತಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಈ ನಿಧಿಗೆ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನೀಡುವ ವಂತಿಗೆಯು (contribution) ಆಯಾ ದೇಶದ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (installed nuclear capacity) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ (UN) ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ದರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ.
.
3. CSC ಯ ಮೂಲಭೂತ ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳು
CSC ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾಗತಿಕ ನಾಗರಿಕ ಪರಮಾಣು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
- ಆಪರೇಟರ್ನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ (Strict and Exclusive Liability): ತಪ್ಪು ಯಾರದ್ದೇ ಇರಲಿ (No-fault liability), ಹಾನಿಗೆ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಆಪರೇಟರ್ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪೂರೈಕೆದಾರರ (Suppliers) ಮೇಲೆ ನೇರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಕಡ್ಡಾಯ ವಿಮೆ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಭದ್ರತೆ: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಆಪರೇಟರ್ ತನ್ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮಿತಿಗೆ ಸಮನಾದ ವಿಮೆ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.
- ಏಕೈಕ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Single Forum/Jurisdiction): ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿದ ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಯೋಗಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತದ ಕ್ಲೈಮ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್) ಮಾತ್ರ ಪರಿಹಾರ ಕ್ಲೈಮ್ಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು ಹೂಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.
- ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪರಿಹಾರ: ಸಂತ್ರಸ್ತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ವಾಸಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
4. ಭಾರತಕ್ಕೆ CSC ಯ ಮಹತ್ವ
- ಜಾಗತಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಲಭ್ಯತೆ: ಭಾರತವು CSC ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಅಮೆರಿಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಪರಮಾಣು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪೂರೈಕೆದಾರ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಗರಿಕ ಪರಮಾಣು ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸುಲಭವಾಯಿತು.
- ಬೃಹತ್ ದುರಂತಗಳಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕವಚ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಮಾಣು ವಿಕೋಪ ಸಂಭವಿಸಿ, ದೇಶೀಯ ವಿಮಾ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಧಿಗಳು ಸಾಲದೇ ಬಂದರೆ, CSC ಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೂರಕ ನಿಧಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
- ‘ದಿ ಶಾಂತಿ ಆಕ್ಟ್, 2025’ ರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ: ಹೊಸ ಕಾನೂನಿನ ಸೆಕ್ಷನ್ 13(3) ರಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ 300 ಮಿಲಿಯನ್ SDR ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು CSC ಸಮಾವೇಶದ ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
- ಜಾಗತಿಕ CSC ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ 2026 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ:
ಪರಮಾಣು ಹಾನಿಗೆ ಪೂರಕ ಪರಿಹಾರದ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ (CSC) ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ (IAEA) ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ 13 ಜನವರಿ 2026 ರಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
ಪ್ರಮುಖ ತಿದ್ದುಪಡಿ ವಿವರ (Article IV ತಿದ್ದುಪಡಿ)
- ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ರಹಿತ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ: ಮೂಲ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೂರಕ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗೆ (Tier 2 International Fund) ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಾಣು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ (UN) ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ದರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಣ ನೀಡಬೇಕಿತ್ತು. 2026ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಒಪ್ಪಂದದ ಪರಿಚ್ಛೇದ IV. 1(b) (Article IV. 1(b)) ಅನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ದೇಶಗಳು ಈ ಪೂರಕ ನಿಧಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣವನ್ನು ವಂತಿಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದೆ.
ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ
- ಸದಸ್ಯತ್ವ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿ ನಿವಾರಣೆ: ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪರಮಾಣು ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಿಎಸ್ಸಿ ಸೇರಿದರೆ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗೆ ಹಣ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದವು.
- ಸಮಾನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂಚಿಕೆ: ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡದ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆ ಹೇರದೆ, ಕೇವಲ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಬಳಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚುವುದು ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ.
- ಜಾಗತಿಕ ಕವಚ: ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ನೆರೆಹೊರೆಯ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಪರಮಾಣು ಹಾನಿಗೆ ಪರಿಹಾರದ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕಗೊಳಿಸುವುದು.