ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು (The four fundamental ecological processes that are most important in ecology and Environment ecosystems)

ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (Ecology & Environment) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

​1. ಯೂಟ್ರೊಫಿಕೇಶನ್ (Eutrophication / ಜಲಮಾಲಿನ್ಯದ ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಕಾಂಶೀಕರಣ)

​ಅರ್ಥ: ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ (ಕೆರೆ, ನದಿ, ಸರೋವರ) ರಂಜಕ (Phosphorus) ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದಂತಹ (Nitrogen) ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಯೂಟ್ರೊಫಿಕೇಶನ್.

• ​ಕಾರಣಗಳು:
  • ​ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅತಿಯಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮಳೆಯ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಬಂದು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಸೇರುವುದು.
  • ​ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಒಳಚರಂಡಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೀರನ್ನು ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವುದು.
• ​ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ:
  1. ​ಪಾಚಿ ಹರಡುವಿಕೆ (Algal Bloom): ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಪಾಚಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಹಸಿರು ಪದರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
  2. ​ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ತಡೆ: ಪಾಚಿಯ ಪದರದಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ನೀರಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ತಲುಪದೆ ಆಳದ ಸಸ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
  3. ​ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಇಳಿಕೆ (BOD ಹೆಚ್ಚಳ): ಪಾಚಿ ಸತ್ತಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೊಳೆಸಲು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು (DO - Dissolved Oxygen) ವೇಗವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಜಲಚರಗಳು (ಮೀನುಗಳು) ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ (Dead Zones).

​2. ಬಯೋಅಕ್ಯುಮ್ಯುಲೇಶನ್ (Bioaccumulation / ಜೈವಿಕ ಶೇಖರಣೆ)

​ಅರ್ಥ: ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಹೊರಹಾಕುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

• ​ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:
  • ​ಇದು ಒಂದೇ ಜೀವಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
  • ​ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ನೀರಿನಿಂದ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಜೀವಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.
  • ​ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ (Fat-soluble) ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ದೇಹವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಅವು ಜೀವಿಯ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ (Fatty tissues) ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
• ​ಉದಾಹರಣೆ: ಕಲುಷಿತ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನೊಂದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಾದರಸ (Mercury) ಅಥವಾ ಸೀಸವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಆ ಮೀನಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಪಾದರಸದ ಸಾಂದ್ರತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

​3. ಬಯೋಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೇಶನ್ (Biomagnification / ಜೈವಿಕ ವರ್ಧನೆ)

​ಅರ್ಥ: ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ (Food Chain) ಒಂದು ಪೋಷಣಾ ಮಟ್ಟದಿಂದ (Trophic Level) ಮುಂದಿನ ಮೇಲಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆಲ್ಲಾ ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಗುಣಾಕಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

• ​ಬಯೋಅಕ್ಯುಮ್ಯುಲೇಶನ್ ಒಂದೇ ಜೀವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದರೆ, ಬಯೋಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೇಶನ್ ಇಡೀ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
• ​ಇದು ಜೈವಿಕವಾಗಿ ವಿಘಟನೆಯಾಗದ (Non-biodegradable) ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ: DDT, PCB, Methylmercury).

     

  4. ಬಯೋರೆಮಿಡಿಯೇಷನ್ (Bioremediation / ಜೈವಿಕ ಪರಿಹಾರ)

  ​ಅರ್ಥ: ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾನಿರಹಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ.

• ​ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು:
  • ​ಇನ್-ಸಿಟು (In-situ): ಮಾಲಿನ್ಯ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು (ಉದಾ: ಬಯೋಸ್ಪಾರ್ಜಿಂಗ್, ಬಯೋವೆಂಟಿಂಗ್).
  • ​ಎಕ್ಸ್-ಸಿಟು (Ex-situ): ಕಲುಷಿತ ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ನೀರನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದು (ಉದಾ: ಬಯೋರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್).
  • ​ಫೈಟೊರೆಮಿಡಿಯೇಷನ್ (Phytoremediation): ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರ ಲೋಹಗಳನ್ನು (Heavy metals) ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
• ​ಉದಾಹರಣೆ: ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಸೋರಿಕೆಯಾದಾಗ (Oil Spill) ಆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತಿಂದು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆನಂದ್ ಮೋಹನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ 'ಸ್ಯೂಡೋಮೊನಾಸ್ ಪುಟಿಡಾ' (Pseudomonas putida / Superbug) ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸುವುದು.

ಭಾಗ- ೨ ) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ (Major Straits of the World and the water bodies they connect and their significance)

ಭಾಗ- ೨ ) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ 
(Major Straits of the World and the water bodies they connect and their significance)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 ...ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ.

ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂಚಾರ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಲಸಂಧಿಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

​೭. ಬೆರಿಂಗ್ ಜಲಸಂಧಿ (Bering Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಬೆರಿಂಗ್ ಸಮುದ್ರ (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ) ಮತ್ತು ಚುಕ್ಚಿ ಸಮುದ್ರ (ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ರಷ್ಯಾದ ಸೈಬೀರಿಯಾ (ಏಷ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಅಲಾಸ್ಕಾ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ) ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆ (International Date Line) ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

​೮. ಡೇವಿಸ್ ಜಲಸಂಧಿ (Davis Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಬ್ಯಾಫಿನ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Baffin Bay) ಮತ್ತು ಲಾಬ್ರಡಾರ್ ಸಮುದ್ರ (Labrador Sea / ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಬ್ಯಾಫಿನ್ ದ್ವೀಪ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹಿಮಶಿಲೆಗಳು (Icebergs) ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರಲು ಇದು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟೈಟಾನಿಕ್ ಹಡಗಿಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದ ಹಿಮಶಿಲೆಯು ಇದೇ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

​೯. ಡೇವರ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Dover)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ (English Channel) ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ (North Sea).
• ​ಸ್ಥಳ: ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಸಂಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಚಾನಲ್ ಟನಲ್' (ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

​೧೦. ಮ್ಯಾಗೆಲನ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Magellan)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ.
• ​ಸ್ಥಳ: ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಲಿ ದೇಶದ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಪನಾಮಾ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ನಿಂದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹಡಗುಗಳು ಸಾಗಲು ಇದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗ ಇದಾಗಿತ್ತು.

​೧೧. ಸುಂಡಾ ಜಲಸಂಧಿ (Sunda Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಜಾವಾ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ.
• ​ಸ್ಥಳ: ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರಾ ದ್ವೀಪಗಳ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಮಲಾಕ್ಕಾ ಜಲಸಂಧಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ದ್ವೀಪ 'ಕ್ರಾಕಟೋವಾ' ಇದೆ.

​೧೨. ಕ್ರಾಫ್ಟ್ / ಕುಕ್ ಜಲಸಂಧಿ (Cook Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಟಾಸ್ಮನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ.
• ​ಸ್ಥಳ: ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶದ ಉತ್ತರ ದ್ವೀಪ (North Island) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವೀಪಗಳ (South Island) ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಸಂಧಿಯಾಗಿದೆ. 

೧೩. ಅಜೋವ್ ಸಮುದ್ರವು ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ನಡುವೆ ಇದ್ದು, ಕರ್ಚ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ (Black Sea) ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾಗ-೧ ) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ (Major Straits of the World and the water bodies they connect and their significance)

ಭಾಗ-೧ ) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ (Major Straits of the World and the water bodies they connect and  their significance) :

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಜಲರಾಶಿಗಳನ್ನು (ಸಮುದ್ರ/ಮಹಾಸಾಗರ) ಜೋಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು (Straits) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

 

​೧. ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Gibraltar)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ (Atlantic Ocean) ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ (Mediterranean Sea).
• ​ಸ್ಥಳ: ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಮೊರಾಕೊ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ.

​೨. ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Hormuz)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Persian Gulf) ಮತ್ತು ಓಮನ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Gulf of Oman / ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಓಮನ್ / ಯು.ಎ.ಇ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಸಾರಿಗೆಯ ಸುಮಾರು 20\% ಭಾಗವು ಈ ಕಿರಿದಾದ ಹಾದಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

​೩. ಮಲಾಕ್ಕಾ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Malacca)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಅಂಡಮಾನ್ ಸಮುದ್ರ (ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರ (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಸುಮಾತ್ರಾ ದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟಣೆಯ ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನೌಕಾ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

​೪. ಬಾಸ್ಪೊರಸ್ ಜಲಸಂಧಿ (Bosporus Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ (Black Sea) ಮತ್ತು ಮಾರ್ಮರ ಸಮುದ್ರ (Sea of Marmara).
• ​ಸ್ಥಳ: ಟರ್ಕಿ (ಟರ್ಕಿಯ ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ).
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡಗಳ ಗಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಸುತ್ತಲಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗೆ (ರಷ್ಯಾ, ಉಕ್ರೇನ್, ರೊಮೇನಿಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೊರಾಂಗಣ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಗಲು ಇದು ಏಕೈಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

​೫. ಬಾಬ್-ಎಲ್-ಮಂಡೇಬ್ ಜಲಸಂಧಿ (Bab-el-Mandeb Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ (Red Sea) ಮತ್ತು ಅಡೆನ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Gulf of Aden / ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಯೆಮೆನ್ (ಅರೇಬಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ) ಮತ್ತು ಜಿಬೌಟಿ/ಎರಿಟ್ರಿಯಾ (ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹಾರ್ನ್).
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಸುಯೆಜ್ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನೌಕೆಗಳು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಹೋಗಬೇಕು.

​೬. ಪಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿ (Palk Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ (Bay of Bengal) ಮತ್ತು ಪಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Palk Bay / ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜಾಫ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಲರಾಶಿಯಾಗಿದೆ...       ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.