ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ: (The list of the prominent Rigvedic rivers, their modern names, and their geographical significance)

 ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ:

(The list of the prominent Rigvedic rivers, their modern names, and their geographical significance) 

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ 10ನೇ ಮಂಡಲದ 'ನದೀಸೂಕ್ತ'ದಲ್ಲಿ) ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ:

ಋಗ್ವೇದಿಕ ಹೆಸರು	ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು	ಭೌಗೋಳಿಕ ನೆಲೆ & ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಸಿಂಧು	ಇಂಡಸ್ (Indus)	ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ನದಿ. ಇದು ಇಡೀ ಸಪ್ತಸಿಂಧು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಸರಸ್ವತಿ	ಘಗ್ಗರ್-ಹಾಕ್ರಾ (ಭಾವಿಸಲಾದ)	ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ನದಿ ('ನದೀತಮೇ', 'ದೇವೀತಮೇ'). ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ನದಿ.
ವಿತಸ್ತಾ	ಝೇಲಂ (Jhelum)	ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ.
ಅಸಿಕ್ನೀ	ಚೀನಾಬ್ (Chenab)	ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಸಿಂಧು ನದಿಯ ಉಪನದಿ.
ಪರುಷ್ಣೀ	ರಾವಿ (Ravi)	ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ದಶರಾಜ್ಞ ಯುದ್ಧ' (ಹತ್ತು ರಾಜರ ಯುದ್ಧ) ನಡೆದದ್ದು ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲೇ.
ವಿಪಾಶ್	ಬಿಯಾಸ್ (Beas)	ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿ.
ಶುತುದ್ರಿ	ಸಟ್ಲೆಜ್ (Sutlej)	ಸಿಂಧು ನದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವದ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿ.
ದೃಷದ್ವತಿ	ಚೌತಾಂಗ್ (Chautang)	ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ನದಿ; ವೈದಿಕ ಯಾಗ-ಹೋಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ.
ಕುಭಾ	ಕಾಬುಲ್ (Kabul)	ಇಂದಿನ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ (ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ).
ಗಂಗಾ & ಯಮುನಾ	ಗಂಗಾ & ಯಮುನಾ	ಋಗ್ವೇದದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ವೈದಿಕ ಜನರು ಪೂರ್ವದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ

• ಸಪ್ತಸಿಂಧು ಪ್ರದೇಶ: ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಆರ್ಯರ ಕೇಂದ್ರ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು 'ಸಪ್ತಸಿಂಧು' (ಏಳು ನದಿಗಳ ನಾಡು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದಿನ ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
• ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಈ ನದಿಗಳ ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಭದ್ರ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವು.
• ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸಂಕೇತ: ನದಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವು ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವಾಯವ್ಯದಿಂದ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ/ಪಂಜಾಬ್) ಕ್ರಮೇಣ ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದತ್ತ ಚಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎಂದರೇನು? ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? (Cloud seeding and How the operation works), ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ (Ice Nuclei / ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು), ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು (Cumulus Clouds), ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice)

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎಂದರೇನು? ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? (Cloud seeding and How the operation works) ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ (Ice Nuclei / ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು), ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು (Cumulus Clouds), ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice)

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ (Cloud Seeding) ಎಂಬುದು ಮಳೆ ತರಿಸಲು ಅಥವಾ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕೃತಕ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ.

​ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವಿದ್ದರೂ, ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಸಾಂದ್ರಗೊಂಡು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ (ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು) ಸಿಗದೇ ಮಳೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

​ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹಂತಗಳು

• ​ಮೋಡಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ರಾಡಾರ್ ಹಾಗೂ ಉಪಗ್ರಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ. ೪೦-೫೦ರಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ಮಳೆ ಮೋಡಗಳನ್ನು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು) ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಿಂಪರಣೆ: ವಿಶೇಷ ವಿಮಾನಗಳು, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೌಂಡ್ ಜನರೇಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮೋಡಗಳ ಒಳಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಣಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಸಿಂಪಡಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು 'ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ' (ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು) ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೋಡದಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಬೆ/ತೇವಾಂಶವು ಈ ಕಣಗಳ ಸುತ್ತ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ ಹಿಮಕಣಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
• ​ಮಳೆ ಸುರಿಯುವುದು: ನೀರಿನ ಹನಿಗಳ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಲದಿಂದ ಅವು ಮಳೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಸಿಂಪಡಣೆ ನಡೆದ ಸುಮಾರು ೩೦ ರಿಂದ ೪೫ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

​ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು

• ​ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್ (AgI) (Silver Iodide): ತಂಪು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ (0°C ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನ) ಹಿಮಕಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.
• ​ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice - ಘನ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್): ಮೋಡದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಗ್ಗಿಸಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್: ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ (Warm Clouds) ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಬಳಸುವ ಲವಣಗಳು.

​ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಮಿತಿಗಳು

• ​ಉಪಯೋಗಗಳು: ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲ ಎದುರಿಸುವುದು, ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆಲಿಕಲ್ಲು ಮಳೆಯ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.

• ​ಮಿತಿಗಳು: ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶೇಕಡಾ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಚಯ: (The major reservoirs in Karnataka and their geographical Details)

 ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಚಯ: 

(The major reservoirs in Karnataka and their geographical Details)

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ,  ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳು ಹಾಗೂ ಈ ಜಲಾಶಯಗಳ ನದಿ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ, ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಚಯ ಇಲ್ಲಿದೆ:

---

೧. ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್ (ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ)

• ಸುರಕಿ ಗಾರೆ (Surki mortar) ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟು.
  

• ನದಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ಧನೆಯ ನದಿ ಕಾವೇರಿ. (ಹೇಮಾವತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಣ್ಣಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮ. 
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ (ಕುಡಿಯುವ ನೀರು) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿ ಧಾಮ (Ranganathittu Bird Sanctuary - ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣ) ಇದೆ. 
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
  • ಇದನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜರಾದ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ (1911-1932) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
  • ಇದರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನವನ (Brindavan Gardens) ಇದೆ. 
• 
  

೨. ಹಾರಂಗಿ ಜಲಾಶಯ

• ಹಾರಂಗಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣಾವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಈ ನದಿ ಮಡಿಕೇರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಬೋರೋ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗಿ ಕುಶಾಲನಗರದ ಕೂಡಿಗೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಹುದುಗೂರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಡ್ಯಾಂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹುದುಗೂರು ಗ್ರಾಮ.
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ತಲಕಾವೇರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ದುಬಾರೆ ಆನೆ ಶಿಬಿರ ಇವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಾರಂಗಿ ಆನೆ ಶಿಬಿರ ಮತ್ತು ಮರ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇದಾಗಿದೆ.
• 
  

೩. ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯ

• 
  
• ನದಿ: ಕಬಿನಿ ನದಿ (ಕಪಿಲಾ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಕಾವೇರಿಯ ಉಪನದಿ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್.ಡಿ. ಕೋಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೀಚನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ.
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಮೈಸೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಈ ಜಲಾಶಯದ ಹಿನ್ನೀರು (Backwaters) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ (ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ) ಮತ್ತು ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಸರ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು (Shikar hotspot).
• 
  

೪. ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯ

• 
  
• ನದಿ: ಹೇಮಾವತಿ ನದಿ (ಕಾವೇರಿಯ ಉಪನದಿ - ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಲಾಳರಾಯನದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೊರೂರು ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ (ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಗೊರೂರು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ).
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಹಾಸನ, ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಪುಷ್ಪಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿಸ್ಲೆ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ.
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಜಲಾಶಯದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುವ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಿಷನರಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ ರೋಸರಿ ಚರ್ಚ್ (ಗಾಥಿಕ್ ಶೈಲಿ) ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. 
• 
  

೫. ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಸೂಪಾ (ಕಾಳಿ)

• 
  
• ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ: ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಗರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಶರಾವತಿ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೋಗ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಿದೆ (ಇದು ಸಿಂಹಬಾಲದ ಕೋತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ). ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರ (ಶರಾವತಿ ಯೋಜನೆ) ಇಲ್ಲಿದೆ.
• ಸೂಪಾ: ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೋಯ್ಡಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಳಿ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದಾಂಡೇಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ.
• ಕಾಳಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಜಲಾಶಯ (ನಾಗಝರಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಜಲಮೂಲ).
  

೬. ತುಂಗಭದ್ರಾ ಜಲಾಶಯ (ಪಂಪಾಸಾಗರ)

• 
  
• ನದಿ: ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ (ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ವಿಜಯನಗರ (ಹಳೆಯ ಬಳ್ಳಾರಿ) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸಪೇಟೆ ಬಳಿ ಇದೆ.
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಬಳ್ಳಾರಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಕೊಪ್ಪಳ, ರಾಯಚೂರು ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯಗಳು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಕರಡಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾದ ದಾರೋಜಿ ಕರಡಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ (Daroji Sloth Bear Sanctuary) ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನೀರುನಾಯಿ (Otter) ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ.
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಇದನ್ನು ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸುರುಕಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೈತ್ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. 
• 
  

೭. ಮಲಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಘಟಪ್ರಭಾ

• 
  
• ಮಲಪ್ರಭಾ (ರೇಣುಕಾ ಸಾಗರ): ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸವದತ್ತಿ ಬಳಿ ನವಿಲುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ (ಕೃಷ್ಣಾದ ಉಪನದಿ) ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಗದಗ ಮತ್ತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ.
• ಘಟಪ್ರಭಾ (ಹಿಡಕಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು): ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಕ್ಕೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿಡಕಲ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಘಟಪ್ರಭಾ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವಿದೆ. [20, 23]
• 
  

೮. ಭದ್ರಾ ಜಲಾಶಯ (ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿ)

• 
  
• ನದಿ: ಭದ್ರಾ ನದಿ (ತುಂಗಭದ್ರಾದ ಉಪನದಿ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತರಿಕೇರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಇದೆ.
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ದಾವಣಗೆರೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ದಟ್ಟವಾದ ಭದ್ರಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ (ಮುತ್ತೋಡಿ ಅರಣ್ಯ) ಮತ್ತು ಭದ್ರಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. [20, 24, 25]
• 
  

೯. ಆಲಮಟ್ಟಿ (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ) ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣಪುರ (ಬಸವ ಸಾಗರ)

• 
  
• ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯ: ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿಡಗುಂದಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಬಳಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇಲ್ಕೃಷ್ಣಾ ಯೋಜನೆ (UKP) ಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿಜಯಪುರ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
• ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯ: ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುರಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಾರಾಯಣಪುರ ಬಳಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಯಚೂರು, ಯಾದಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
• 
  

---

ಪರೀಕ್ಷಾ ನೆನಪಿಗಾಗಿ (Quick Tips):

1. ಕಾವೇರಿ ಕೊಳ್ಳದ ಜಲಾಶಯಗಳು: ಕೆಆರ್‌ಎಸ್, ಹಾರಂಗಿ, ಕಬಿನಿ, ಹೇಮಾವತಿ. 
2.  ಕೃಷ್ಣಾ ಕೊಳ್ಳದ ಜಲಾಶಯಗಳು: ಆಲಮಟ್ಟಿ, ನಾರಾಯಣಪುರ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ.
3. ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ನದಿಗಳ ಜಲಾಶಯಗಳು: ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ (ಶರಾವತಿ), ಸೂಪಾ (ಕಾಳಿ). 
4.  ಅತಿ ಹಳೆಯ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸಾಗರ (ಮಾರಿ ಕಣಿವೆ - 1907).
5. ​ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಜಲಾಶಯಗಳು: ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ (ಶರಾವತಿ) ಮತ್ತು ಸೂಪಾ (ಕಾಳಿ).
6. ​ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳು: ತುಂಗಭದ್ರಾ (ಕರ್ನಾಟಕ - ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ).
7. ​ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ (UKP): ಆಲಮಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯಗಳು.