ಭಾಗ- ೨ ) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ (Major Straits of the World and the water bodies they connect and their significance)

ಭಾಗ- ೨ ) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ 
(Major Straits of the World and the water bodies they connect and their significance)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 ...ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ.

ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂಚಾರ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಲಸಂಧಿಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

​೭. ಬೆರಿಂಗ್ ಜಲಸಂಧಿ (Bering Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಬೆರಿಂಗ್ ಸಮುದ್ರ (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ) ಮತ್ತು ಚುಕ್ಚಿ ಸಮುದ್ರ (ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ರಷ್ಯಾದ ಸೈಬೀರಿಯಾ (ಏಷ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಅಲಾಸ್ಕಾ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ) ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆ (International Date Line) ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

​೮. ಡೇವಿಸ್ ಜಲಸಂಧಿ (Davis Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಬ್ಯಾಫಿನ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Baffin Bay) ಮತ್ತು ಲಾಬ್ರಡಾರ್ ಸಮುದ್ರ (Labrador Sea / ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಬ್ಯಾಫಿನ್ ದ್ವೀಪ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹಿಮಶಿಲೆಗಳು (Icebergs) ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರಲು ಇದು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟೈಟಾನಿಕ್ ಹಡಗಿಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದ ಹಿಮಶಿಲೆಯು ಇದೇ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

​೯. ಡೇವರ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Dover)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ (English Channel) ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ (North Sea).
• ​ಸ್ಥಳ: ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಸಂಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಚಾನಲ್ ಟನಲ್' (ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

​೧೦. ಮ್ಯಾಗೆಲನ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Magellan)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ.
• ​ಸ್ಥಳ: ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಲಿ ದೇಶದ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಪನಾಮಾ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ನಿಂದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹಡಗುಗಳು ಸಾಗಲು ಇದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗ ಇದಾಗಿತ್ತು.

​೧೧. ಸುಂಡಾ ಜಲಸಂಧಿ (Sunda Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಜಾವಾ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ.
• ​ಸ್ಥಳ: ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರಾ ದ್ವೀಪಗಳ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಮಲಾಕ್ಕಾ ಜಲಸಂಧಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ದ್ವೀಪ 'ಕ್ರಾಕಟೋವಾ' ಇದೆ.

​೧೨. ಕ್ರಾಫ್ಟ್ / ಕುಕ್ ಜಲಸಂಧಿ (Cook Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಟಾಸ್ಮನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ.
• ​ಸ್ಥಳ: ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶದ ಉತ್ತರ ದ್ವೀಪ (North Island) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವೀಪಗಳ (South Island) ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಸಂಧಿಯಾಗಿದೆ. 

೧೩. ಅಜೋವ್ ಸಮುದ್ರವು ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ನಡುವೆ ಇದ್ದು, ಕರ್ಚ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ (Black Sea) ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾಗ-೧ ) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ (Major Straits of the World and the water bodies they connect and their significance)

ಭಾಗ-೧ ) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ (Major Straits of the World and the water bodies they connect and  their significance) :

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಜಲರಾಶಿಗಳನ್ನು (ಸಮುದ್ರ/ಮಹಾಸಾಗರ) ಜೋಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳು (Straits) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

 

​೧. ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Gibraltar)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ (Atlantic Ocean) ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ (Mediterranean Sea).
• ​ಸ್ಥಳ: ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಮೊರಾಕೊ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ.

​೨. ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Hormuz)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Persian Gulf) ಮತ್ತು ಓಮನ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Gulf of Oman / ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಓಮನ್ / ಯು.ಎ.ಇ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಸಾರಿಗೆಯ ಸುಮಾರು 20\% ಭಾಗವು ಈ ಕಿರಿದಾದ ಹಾದಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

​೩. ಮಲಾಕ್ಕಾ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Malacca)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಅಂಡಮಾನ್ ಸಮುದ್ರ (ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರ (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಸುಮಾತ್ರಾ ದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟಣೆಯ ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನೌಕಾ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

​೪. ಬಾಸ್ಪೊರಸ್ ಜಲಸಂಧಿ (Bosporus Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ (Black Sea) ಮತ್ತು ಮಾರ್ಮರ ಸಮುದ್ರ (Sea of Marmara).
• ​ಸ್ಥಳ: ಟರ್ಕಿ (ಟರ್ಕಿಯ ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ).
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಇದು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡಗಳ ಗಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಸುತ್ತಲಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗೆ (ರಷ್ಯಾ, ಉಕ್ರೇನ್, ರೊಮೇನಿಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೊರಾಂಗಣ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಗಲು ಇದು ಏಕೈಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

​೫. ಬಾಬ್-ಎಲ್-ಮಂಡೇಬ್ ಜಲಸಂಧಿ (Bab-el-Mandeb Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ (Red Sea) ಮತ್ತು ಅಡೆನ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Gulf of Aden / ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಯೆಮೆನ್ (ಅರೇಬಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ) ಮತ್ತು ಜಿಬೌಟಿ/ಎರಿಟ್ರಿಯಾ (ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹಾರ್ನ್).
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಸುಯೆಜ್ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನೌಕೆಗಳು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಹೋಗಬೇಕು.

​೬. ಪಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿ (Palk Strait)

• ​ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲರಾಶಿಗಳು: ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ (Bay of Bengal) ಮತ್ತು ಪಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ (Palk Bay / ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿ).
• ​ಸ್ಥಳ: ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜಾಫ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವೆ.
• ​ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಲರಾಶಿಯಾಗಿದೆ...       ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. 

ಭಾರತವು ಸಹಿ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು : (Major International Treaties Signed and Ratified by India)

 

ಭಾರತವು ಸಹಿ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು :

(Major International Treaties Signed and Ratified by India)

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

​UPSC ಮತ್ತು KPSC (IAS/KAS) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ GS-2 (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು) ಮತ್ತು GS-3 (ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆ) ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ, ಭಾರತವು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಜಾಗತಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ವಿವರವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

 

​೧. ಪರಿಸರ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು

​ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ, ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಭಾರತವು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹಲವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ:

 

1. ​ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಹವಾಮಾನ ಒಪ್ಪಂದ (Paris Climate Agreement, 2015 - COP21):

   • ​ವಿಷಯ: ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪೂರ್ವ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 2°C ಒಳಗಡೆ ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ 1.5°C ಗೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದು.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿರ್ಧಾರಿತ ಕೊಡುಗೆಗಳ (NDC) ಮೂಲಕ 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ 'ಶೂನ್ಯ ಇಂಗಾಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ' (Net Zero Emission) ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.  

      

2. ​ಮಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ (Montreal Protocol, 1987) ಮತ್ತು ಕಿಗಾಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2016):
   • ​ವಿಷಯ: ಭೂಮಿಯ ಓಝೋನ್ ಪದರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಕ್ಲೋರೋಫ್ಲೋರೋಕಾರ್ಬನ್ (CFC) ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಫ್ಲೋರೋಕಾರ್ಬನ್ (HFC) ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು ಇದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕಿಗಾಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ HFC ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶೇ. 80-85 ರಷ್ಟು ಇಳಿಸಲು ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.

      

3. ​ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಮಾವೇಶ (Convention on Biological Diversity - CBD, 1992):
   • ​ವಿಷಯ: ಪ್ರಪಂಚದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ತಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆ.

   • ​ಭಾರತದ ಅನುಷ್ಠಾನ: ಭಾರತವು ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಸಾರ 'ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ, 2002' ಅನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. 

      

4. ​ರಾಮ್‌ಸಾರ್ ಒಪ್ಪಂದ (Ramsar Convention, 1971):
   • ​ವಿಷಯ: ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಆರ್ದ್ರಭೂಮಿಗಳ (Wetlands) ಸಂರಕ್ಷಣೆ.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶದಲ್ಲಿ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾಣಗಳನ್ನು 'ರಾಮ್‌ಸಾರ್ ತಾಣಗಳು' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.

      

​೨. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು

​ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ರಹಿತ NPT ಮತ್ತು CTBT ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಾರಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ:

1. ​ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಒಪ್ಪಂದ (Chemical Weapons Convention - CWC, 1993):
   • ​ವಿಷಯ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಆಯುಧಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು.

   • ​ಭಾರತದ ನಿಲುವು: ಭಾರತವು ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು OPCW (Organization for the Prohibition of Chemical Weapons) ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಿದೆ.

2. ​ಜೈವಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಒಪ್ಪಂದ (Biological Weapons Convention - BWC, 1972):
   • ​ವಿಷಯ: ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ವಿಷಪೂರಿತ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ (Biological and Toxin Weapons) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು ಪ್ರಥಮ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

3. ​ಮಲ್ಟಿಲ್ಯಾಟರಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರೆಜಿಮ್ಸ್ (Export Control Regimes):

   • ​ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು MTCR (Missile Technology Control Regime - 2016), Wassenaar Arrangement (2017), ಮತ್ತು Australia Group (2018) ಎಂಬ 3 ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 

      

​೩. ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಕಾನೂನುಗಳು

1. ​ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (WTO Agreements, 1995):
   • ​ವಿಷಯ: ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸುಂಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ (TRIPS) ನಿರ್ವಹಣೆ.

   • ​ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು WTO ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳ ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುತ್ತಿದೆ.

2. ​ಸಮುದ್ರದ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲಿನ ಯುಎನ್ ಒಪ್ಪಂದ (UNCLOS - UN Convention on the Law of the Sea, 1982):
   • ​ವಿಷಯ: ಸಾಗರ ಗಡಿಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಗರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಮಗಳು (EEZ - Exclusive Economic Zone).

   • ​ಭಾರತದ ನಿಲುವು: ಭಾರತವು UNCLOS ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, 'Freedom of Navigation' (ಸಾಗರ ಸಂಚಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಅನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

3. ​ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಒಪ್ಪಂದ (Chicago Convention, 1944):

   • ​ವಿಷಯ: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಸಂಚಾರ ಭದ್ರತೆ, ವಾಯುಪ್ರದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಮಾನಯಾನ ನಿಯಮಗಳು (ICAO).

      

​೪. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು

1. ​ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದ (ICCPR, 1966):
   • ​ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತವು ಈ ಯುಎನ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ.
2. ​ಮಹಿಳಾ ತಾರತಮ್ಯ ತಡೆ ಒಪ್ಪಂದ (CEDAW, 1979):

   • ​ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ.

3. ​ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದ (UN Convention on the Rights of the Child - UNCRC, 1989):
   • ​ಮಕ್ಕಳ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ/ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ತಡೆಗಾಗಿ ಭಾರತವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ.