ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ: (The list of the prominent Rigvedic rivers, their modern names, and their geographical significance)

 ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ:

(The list of the prominent Rigvedic rivers, their modern names, and their geographical significance) 

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ 10ನೇ ಮಂಡಲದ 'ನದೀಸೂಕ್ತ'ದಲ್ಲಿ) ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ:

ಋಗ್ವೇದಿಕ ಹೆಸರು	ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು	ಭೌಗೋಳಿಕ ನೆಲೆ & ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಸಿಂಧು	ಇಂಡಸ್ (Indus)	ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ನದಿ. ಇದು ಇಡೀ ಸಪ್ತಸಿಂಧು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಸರಸ್ವತಿ	ಘಗ್ಗರ್-ಹಾಕ್ರಾ (ಭಾವಿಸಲಾದ)	ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ನದಿ ('ನದೀತಮೇ', 'ದೇವೀತಮೇ'). ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ನದಿ.
ವಿತಸ್ತಾ	ಝೇಲಂ (Jhelum)	ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ.
ಅಸಿಕ್ನೀ	ಚೀನಾಬ್ (Chenab)	ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಸಿಂಧು ನದಿಯ ಉಪನದಿ.
ಪರುಷ್ಣೀ	ರಾವಿ (Ravi)	ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ದಶರಾಜ್ಞ ಯುದ್ಧ' (ಹತ್ತು ರಾಜರ ಯುದ್ಧ) ನಡೆದದ್ದು ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲೇ.
ವಿಪಾಶ್	ಬಿಯಾಸ್ (Beas)	ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿ.
ಶುತುದ್ರಿ	ಸಟ್ಲೆಜ್ (Sutlej)	ಸಿಂಧು ನದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವದ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿ.
ದೃಷದ್ವತಿ	ಚೌತಾಂಗ್ (Chautang)	ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ನದಿ; ವೈದಿಕ ಯಾಗ-ಹೋಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ.
ಕುಭಾ	ಕಾಬುಲ್ (Kabul)	ಇಂದಿನ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ (ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ).
ಗಂಗಾ & ಯಮುನಾ	ಗಂಗಾ & ಯಮುನಾ	ಋಗ್ವೇದದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ವೈದಿಕ ಜನರು ಪೂರ್ವದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ

• ಸಪ್ತಸಿಂಧು ಪ್ರದೇಶ: ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಆರ್ಯರ ಕೇಂದ್ರ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು 'ಸಪ್ತಸಿಂಧು' (ಏಳು ನದಿಗಳ ನಾಡು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದಿನ ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
• ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಈ ನದಿಗಳ ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಭದ್ರ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವು.
• ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸಂಕೇತ: ನದಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವು ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವಾಯವ್ಯದಿಂದ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ/ಪಂಜಾಬ್) ಕ್ರಮೇಣ ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದತ್ತ ಚಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.