(ಭಾಗ:2) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. (Major inter-state river disputes and related things)

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:(ಭಾಗ:2)

(Major inter-state river disputes and related things)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 ...ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ.

 

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

ಇಲ್ಲಿದೆ:

 

 

ನದಿ	ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜ್ಯಗಳು	ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ / ಒಪ್ಪಂದ	ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ನರ್ಮದಾ (Narmada)	ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ	• ನರ್ಮದಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (NWDT, 1969)	• ಉಗಮ: ಅಮರಕಂಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಮೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ).• ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿ (ಕಂದಕ ಕಣಿವೆ - Rift Valley ಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಸರ್ದಾರ್ ಸರೋವರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ಮುಳುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶದ ಪುನರ್ವಸತಿ.
ಪೆನ್ನಾರ್ / ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ (Pennar)	ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು	• ಪೆನ್ನಾರ್ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2023 ರಲ್ಲಿ ರಚನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)	• ಉಗಮ: ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ).• ಉಪನದಿಗಳು: ಜಯಮಂಗಲಿ, ಚಿತ್ರಾವತಿ, ಕುಂದೇರು, ಪಾಪಘ್ನಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಗೆ (ದಕ್ಷಿಣ ಪಿನಾಕಿನಿ/ಪೆನ್ನಾರ್ ಜಲಾನಯನ) ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಯರಗೋಳ್ ಬಳಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಆಕ್ಷೇಪ.
ಪಾಲಾರ್ (Palar)	ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು	• 1892 ರ ಮದ್ರಾಸ್-ಮೈಸೂರು ಒಪ್ಪಂದದ ಆಧಾರ	• ಉಗಮ: ತಲಗವಾರ (ಚಿಂತಾಮಣಿ ತಾಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕುಪ್ಪಂ ಬಳಿ ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಂಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ತಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ವಿವಾದ.
ಯಮುನಾ (Yamuna)	ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಹರಿಯಾಣ, ದೆಹಲಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ	• ಮೇಲ್ ಯಮುನಾ ನದಿ ಮಂಡಳಿ (Upper Yamuna River Board - UYRB, 1994)	• ಉಗಮ: ಯಮುನೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ).• ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಬಲದಂಡೆ ಉಪನದಿ.• ಉಪನದಿಗಳು: ಚಂಬಲ್, ಬೇಟ್ವಾ, ಕೇನ್, ಸಿಂಧ್, ಟೋನ್ಸ್.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ನಡುವೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗೂ ಹತ್ನಿಕುಂಡ್ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ನಿರ್ವಹಣೆ.
ದಾಮೋದರ್ (Damodar)	ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ	• ದಾಮೋದರ್ ಕಣಿವೆ ನಿಗಮ (DVC Act, 1948)	• ಉಗಮ: ಛೋಟಾನಾಗ್‌ಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಜಾರ್ಖಂಡ್).• ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು 'ಬಂಗಾಳದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿ' (Sorrow of Bengal) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.• ಅಮೆರಿಕದ ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ವ್ಯಾಲಿ ಅಥಾರಿಟಿ (TVA) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬಹುಪಯೋಗಿ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಯೋಜನೆ (DVC) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
ಸೋನ್ / ಬಾಣಸಾಗರ (Sone)	ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ	• ಬಾಣಸಾಗರ ಒಪ್ಪಂದ (1973)	• ಉಗಮ: ಅಮರಕಂಟಕ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ).• ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದಕ್ಷಿಣ (ಬಲದಂಡೆ) ಉಪನದಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಬಾಣಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಹಂಚಿಕೆ.
ಬಾರಕ್ / ತಿಪೈಮುಖ್ (Barak)	ಅಸ್ಸಾಂ, ಮಣಿಪುರ, ಮಿಜೋರಾಂ (ಜೊತೆಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ)	• ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗ / ಜಂಟಿ ನದಿ ಆಯೋಗ (JRC)	• ಉಗಮ: ಮಣಿಪುರ ಬೆಟ್ಟಗಳು.• ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುರ‍್ಮಾ ಮತ್ತು ಕುಶಿಯಾರಾ ಎಂದು ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ನಂತರ ಮೇಘನಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಮಣಿಪುರದ ತಿಪೈಮುಖ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ (Bacteriophages) (ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದು)

 

ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ (Bacteriophages) ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀನೋಮ್ ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ.

IAS, KAS ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Science & Technology - Biology) ವಿಷಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದರ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

---

1. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ ಎಂದರೆ ಸರಳವಾಗಿ ಏನರ್ಥ?

• 'ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್' ಎಂಬ ಪದವು ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ: 'ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ' ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'ಫೇಜಿನ್' (ಅಂದರೆ 'ತಿನ್ನುವುದು' ಅಥವಾ 'ನಾಶಪಡಿಸುವುದು').
• ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಶೇಷ ವೈರಸ್‌ಗಳಾಗಿವೆ (Bacteria-eating viruses).
• ಇವು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

2. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರ

• ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1915 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಟ್ವೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು 1917 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್-ಕೆನಡಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಡಿ ಹೆರೆಲ್ಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು.

3. ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ (Structure & Mechanism)

• ರಚನೆ: ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ತಲೆ (Capsid) ಮತ್ತು ಬಾಲದಂತಹ (Tail) ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತಲೆಯ ಒಳಗಡೆ ಅದರ ತಳೀಯ ದ್ರವ್ಯವಾದ ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA) ಅಥವಾ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (RNA) ಇರುತ್ತದೆ.
• ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ:
  1. ಇದು ಮೊದಲು ಹಾನಿಕಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
  2. ನಂತರ ತನ್ನ ಬಾಲದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ತಳೀಯ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು (DNA/RNA) ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ದೇಹದೊಳಗೆ ಇಂಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
  3. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಒಳಗಡೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಾವಿರಾರು ನಕಲುಗಳನ್ನು (Sons/Replicas) ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
  4. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಕೋಶವು ಒಡೆದು (Lysis), ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಸಾಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಫೇಜ್‌ಗಳು ಹೊರಬಂದು ಬೇರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

---

4. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ರಂಗಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಮುಖ್ಯ? (ಫೇಜ್ ಥೆರಪಿ - Phage Therapy)

ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಗತ್ತು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರೋಗ್ಯ ಸವಾಲೆಂದರೆ 'ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ' (Antibiotic Resistance / Superbugs).

• ಮನುಷ್ಯರು ಅತಿಯಾಗಿ ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಆ ಮಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಸಾಯದಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು 'ಸೂಪರ್‌ಬಗ್ಸ್' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಮಾತ್ರೆಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಆಗ ಈ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಆ ಸೂಪರ್‌ಬಗ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಫೇಜ್ ಥೆರಪಿ' (Phage Therapy) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

5. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳು

• ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರಿನ ರಹಸ್ಯ: ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಇಟ್ಟರೂ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ಗಳು ಇವೆ. ಅವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ರೋಗ ಹರಡುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ.

• ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು (ಮೀನು, ಮಾಂಸ, ಹಾಲು) ಹಾಳಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕೃಷಿ ವಲಯ: ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಂದ ಬರುವ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.

---

ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಲಿಂಕ್ (Current Affairs Context)

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧಕರು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಲ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ ಜೀನೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಲಾಭ ಏನೆಂದರೆ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ತರಹದ ಮಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ರೋಗಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ನಾವೇ ಕೃತಕವಾಗಿ 'ಫೇಜ್'ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಆ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

---

IAS/KAS ಪರೀಕ್ಷಾ ಸೂತ್ರ (Mains Answer Writing Tip):
"ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಜಗತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಸಮ್ಮಿಲನವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ (ಫೇಜ್ ಥೆರಪಿ) ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಬಹುದು.

(ಭಾಗ-1) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು: (Major inter-state river disputes and related things)

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:( ಭಾಗ:1)

(Major inter-state river disputes and related things)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

ಇಲ್ಲಿದೆ:

 

ನದಿ	ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜ್ಯಗಳು	ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ / ಒಪ್ಪಂದ	ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
01.ಕಾವೇರಿ (Cauvery)	ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿ	• ಕಾವೇರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1990)• ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA, 2018)	• ಉಗಮ: ತಲಕಾವೇರಿ (ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ, ಕೊಡಗು).• ಉಪನದಿಗಳು: ಹಾರಂಗಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಕಬಿನಿ, ಶಿಂಷಾ, ಅರ್ಕಾವತಿ, ಭವಾನಿ, ಅಮರಾವತಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಮಳೆ ಕೊರತೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆ ಹಾಗೂ ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆ.
02.ಕೃಷ್ಣಾ (Krishna)	ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ	• KWDT-I (ಬಚಾವತ್ ಆಯೋಗ, 1969)• KWDT-II (ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಆಯೋಗ, 2004)	• ಉಗಮ: ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ).• ಉಪನದಿಗಳು: ಭೀಮಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ಮೂಸಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಳ (524.256 ಮೀ.) ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರ-ತೆಲಂಗಾಣ ನಡುವಿನ ಮರುಹಂಚಿಕೆ.
03.ಮಹದಾಯಿ / ಮಾಂಡೋವಿ (Mahadayi)	ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ	• ಮಹದಾಯಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2010)	• ಉಗಮ: ಖಾನಾಪುರ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ).• ಗೋವಾದ ಜೀವನಾಡಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ನಾಲಾ ಯೋಜನೆ (ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ನೀರು ತಿರುಗಿಸಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ).
04.ಗೋದಾವರಿ (Godavari)	ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಪುದುಚೇರಿ	• ಗೋದಾವರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1969)	• ಉಗಮ: ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ (ನಾಸಿಕ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ).• ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗಾ / ವೃದ್ಧ ಗಂಗಾ).• ಉಪನದಿಗಳು: ಪ್ರಾಣಹಿತಾ, ಇಂದ್ರಾವತಿ, ಮಂಜ್ರಾ, ಪೆನ್‌ಗಂಗಾ, ಶಬರಿ.
05.ಮಹಾನದಿ (Mahanadi)	ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ	• ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2018)	• ಉಗಮ: ಸಿಹಾವಾ ಪರ್ವತ (ಧಮ್ತರಿ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ).• ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಹಿರಾಕುಡ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳಿಂದ ಒಡಿಶಾಗೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಆರೋಪ.
06.ರಾವಿ-ಬಿಯಾಸ್ (Ravi-Beas)	ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನ	• ಇರಾಡಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1986)	• ಸಿಂಧೂ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವ ನದಿಗಳು.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಸಟ್ಲೇಜ್-ಯಮುನಾ ಲಿಂಕ್ (SYL) ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿವಾದ.
07.ಪೆರಿಯಾರ್ (Periyar / Mullaperiyar)	ಕೇರಳ, ತಮಿಳುನಾಡು	• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿಗಾ ಸಮಿತಿ	• ಉಗಮ: ಶಿವಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ (ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ).• ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ನದಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಕೇರಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಲ್ಲಪೆರಿಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ (ನಿರ್ವಹಣೆ: ತಮಿಳುನಾಡು).
08.ವಂಶಧಾರಾ (Vamsadhara)	ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ	• ವಂಶಧಾರಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2010)	• ಉಗಮ: ಕಲಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆ (ಒಡಿಶಾ).• ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ನೇರಡಿ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ನಿರ್ಮಾಣ.

...ಮುಂದುವರೆಯುವುದು.

ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪೋರ್ಟಲ್ (Indian Carbon Market - ICM)

 ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪೋರ್ಟಲ್

 (Indian Carbon Market - ICM):

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

• ​ಉದ್ದೇಶ: ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಡಿಕಾರ್ಬನೈಸ್ (ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮುಕ್ತ) ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಇಂಗಾಲದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು (Domestic Carbon Market) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರೂಪಿಸಿರುವ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆ.

• ​ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿ: ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಎನರ್ಜಿ ಎಫಿಷಿಯನ್ಸಿ (BEE) ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯ.

• ​ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ:

  • ​ಇದು ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೀಮ್ (CCTS) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

  • ​ನಿಗದಿತ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ (GHG) ಹೊರಸೂಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 'ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್' (CCC) ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತವೆ.

  • ​ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ಆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು (ಟ್ರೇಡಿಂಗ್) ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

UPSC CSE Mains 2026: ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಪತ್ರಿಕೆ-3 (GS-3) ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

 

UPSC CSE Mains 2026: ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಪತ್ರಿಕೆ-3 (GS-3) ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು :

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕುರಿತು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ vs ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಂಘರ್ಷ, ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು, ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಯಮಗಳವರೆಗಿನ ಸಮಗ್ರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಹಿಡಿತವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಅಲ್ಲದೇ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ನೈಜ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರುವುದು ನೀತಿ ನಿರೂಪಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

​Q1.

• ​English: What do you mean by Digital Rupee? In this context, explain the working and progress of India's Central Bank Digital Currency (CBDC). (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿ ಎಂದರೇನು? ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕರೆನ್ಸಿಯ (CBDC) ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q2.

• ​English: Examine the view that financial inclusion is an integral part of social and economic inclusion in a country like India. Also throw light on the usefulness of the R.B.I.'s Financial Inclusion Index. (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು (Financial Inclusion) ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ. ಆರ್.ಬಿ.ಐ.ನ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದ (Financial Inclusion Index) ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ಮೇಲೂ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q3.

• ​English: Describe the various Technology Missions initiated in Indian agriculture and examine their role in food security. (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮಿಷನ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q4.

• ​English: Explain the factors responsible for inefficiency of agri-produce marketing. How e-commerce helps to reduce inefficiency of agri-produce marketing? Explain. (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಕೃಷಿ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸಮರ್ಥತೆಗೆ/ಅದಕ್ಷತೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ? ವಿವರಿಸಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q5.

• ​English: Explain by giving two examples, how biotechnology has helped the Indian farmers in processing their perishable crops. (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು (Biotechnology) ಭಾರತೀಯ ರೈತರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬೇಗನೆ ಹಾಳಾಗುವ ಬೆಳೆಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ವಿವರಿಸಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q6.

• ​English: Distinguish between a Fast Breeder Reactor (FBR) and a thermal nuclear reactor. In the context of first indigenously developed prototype FBR at Kalpakkam, explain the term 'criticality'. What are its implications for clean energy future of our country? (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ (Fast Breeder Reactor - FBR) ಮತ್ತು ಥರ್ಮಲ್ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ. ಕಲ್ಪಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಮೂಲಮಾದರಿ (ಪ್ರೋಟೋಟೈಪ್) ಎಫ್‌ಬಿಆರ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 'ಕ್ರಿಟಿಕಾಲಿಟಿ' (Criticality) ಪದವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಶುದ್ಧ ಇಂಧನದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳೇನು? (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q7.

• ​English: Discuss how the contradiction between 'rapid infrastructure development' and 'disaster-risk reduction' in ecologically-sensitive areas of India can be managed, with suitable examples. (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ತ್ವರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ' ಮತ್ತು 'ವಿಪತ್ತು-ಅಪಾಯ ಕಡಿತ' ನಡುವಿನ ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q8.

• ​English: Discuss the aim and goals of Kunming-Montreal global biodiversity framework. Mention India's commitments and initiatives to achieve the goals and targets of this framework giving suitable examples. (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಕುನ್ಮಿಂಗ್-ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಜಾಗತಿಕ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework) ಗುರಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಭಾರತದ ಬದ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q9.

• ​English: Explain how fake news and disinformation pose threat to Internal Security and Public Order in Indian context? In this regard, discuss salient features of amendments in respect of Information Technology (Intermediatory Guidelines and Digital Media Ethics Code) Rules 2021. (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಸಾರವು ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಎಥಿಕ್ಸ್ ಕೋಡ್) ನಿಯಮಗಳು 2021 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q10.

• ​English: Ladakh is strategically located between China and Pakistan. As a measure to win hearts and minds of locals, discuss the Border Area Development Programmes (BADP) by the Central Government and civic actions by the Army. Also discuss demand of promulgation of provision of the Sixth Schedule of constitution for Ladakh. (Answer in 150 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಲಡಾಖ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳ ನಡುವೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರ ಮನಗೆಲ್ಲುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು (BADP) ಮತ್ತು ಸೇನೆಯ ನಾಗರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು (Civic Actions) ಚರ್ಚಿಸಿ. ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಆರನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಚರ್ಚಿಸಿ. (150 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q11.

• ​English: Explain the key challenges for India's energy security. What measures do you suggest for ensuring energy security along with economic growth and sustainability? (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೀವು ಯಾವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತೀರಿ? (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q12.

• ​English: How are startups in India promoting entrepreneurship, innovation and employment? Discuss the global and domestic challenges in their working and suggest suitable measures to overcome these challenges. (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿವೆ? ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿನ ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಆ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ. (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q13.

• ​English: How Indian agriculture has been transformed from food scarcity to food surplus level? Explain the various government policies implemented for diversification of Indian agriculture. (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಆಹಾರ-ಮಿಗತೆ (food surplus) ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ? ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q14.

• ​English: Discuss the different types of subsidies and supports provided by the Government of India to agricultural sector. Examine the related issues pertaining to Agreement on Agriculture of World Trade Organisation (WTO). (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ (WTO) ಕೃಷಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ (AoA) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q15.

• ​English: Mention salient features of 'Mission Drishti'. Discuss the imaging techniques used in the satellite launched on 3rd May 2026. Why it is being considered world's first satellite of its kind? (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: 'ಮಿಷನ್ ದೃಷ್ಟಿ'ಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ. 2026ರ ಮೇ 3 ರಂದು ಉಡಾವಣೆಯಾದ ಉಪಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಮಾದರಿಯ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹ ಎಂದು ಏಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ? (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q16.

• ​English: What is agentic Artificial Intelligence (AI)? Explain its working. Describe its applications with suitable examples. Discuss the advantages, risks and challenges associated with agentic AI systems. (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಏಜೆಂಟಿಕ್ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Agentic AI) ಎಂದರೇನು? ಅದರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ಏಜೆಂಟಿಕ್ ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು, ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q17.

• ​English: What are the challenges to solid waste management in India? Discuss the governmental policy framework on solid waste management. Discuss the success/failure cases of Delhi and Indore cities highlighting the salient feature of their solid waste management initiatives. (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸವಾಲುಗಳೇನು? ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಇಂದೋರ್ ನಗರಗಳ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾ ಅವುಗಳ ಯಶಸ್ಸು/ವೈಫಲ್ಯದ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q18.

• ​English: “Community participation is the cornerstone of effective disaster management”. Analyse this statement with suitable examples from India. Also discuss the challenges to community participation and measures to strengthen it. (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: "ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ". ಭಾರತದ ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಚರ್ಚಿಸಿ. (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q19.

• ​English: Separatist movements have been one of the major factors contributing to militancy and instability in Jammu & Kashmir (J & K). Bring out actions taken by the Government to bring J & K into national mainstream. Discuss pre and post abrogation status of Articles 370 and 35A. Also bring out positive impacts of abrogation of both articles in mainstreaming the state. (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ (J&K) ಉಗ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರಲು ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. 370 ಮತ್ತು 35A ವಿಧಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಹಾಗೂ ಈ ಎರಡೂ ವಿಧಿಗಳ ರದ್ದತಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ. (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

​Q20.

• ​English: Discuss counterfeit currency and money laundering as major sources of terror funding in India. State the actions being taken at International level to check these menaces. Highlight the role of Financial Action Task Force (FATF) and methods of compliance by its member states in preventing terror funding. (Answer in 250 words)

• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ಮನಿ ಲಾಂಡರಿಂಗ್ (ಹಣ ಅಕ್ರಮ ವರ್ಗಾವಣೆ) ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿ. ಈ ಪಿಡುಗುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಆಕ್ಷನ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನ (FATF) ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಅನುಸರಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿರಿ. (250 ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ)

ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ: (The list of the prominent Rigvedic rivers, their modern names, and their geographical significance)

 ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ:

(The list of the prominent Rigvedic rivers, their modern names, and their geographical significance) 

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ 10ನೇ ಮಂಡಲದ 'ನದೀಸೂಕ್ತ'ದಲ್ಲಿ) ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಇಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ:

ಋಗ್ವೇದಿಕ ಹೆಸರು	ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು	ಭೌಗೋಳಿಕ ನೆಲೆ & ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಸಿಂಧು	ಇಂಡಸ್ (Indus)	ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ನದಿ. ಇದು ಇಡೀ ಸಪ್ತಸಿಂಧು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಸರಸ್ವತಿ	ಘಗ್ಗರ್-ಹಾಕ್ರಾ (ಭಾವಿಸಲಾದ)	ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ನದಿ ('ನದೀತಮೇ', 'ದೇವೀತಮೇ'). ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ನದಿ.
ವಿತಸ್ತಾ	ಝೇಲಂ (Jhelum)	ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ.
ಅಸಿಕ್ನೀ	ಚೀನಾಬ್ (Chenab)	ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಸಿಂಧು ನದಿಯ ಉಪನದಿ.
ಪರುಷ್ಣೀ	ರಾವಿ (Ravi)	ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ದಶರಾಜ್ಞ ಯುದ್ಧ' (ಹತ್ತು ರಾಜರ ಯುದ್ಧ) ನಡೆದದ್ದು ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲೇ.
ವಿಪಾಶ್	ಬಿಯಾಸ್ (Beas)	ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿ.
ಶುತುದ್ರಿ	ಸಟ್ಲೆಜ್ (Sutlej)	ಸಿಂಧು ನದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವದ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿ.
ದೃಷದ್ವತಿ	ಚೌತಾಂಗ್ (Chautang)	ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ನದಿ; ವೈದಿಕ ಯಾಗ-ಹೋಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ.
ಕುಭಾ	ಕಾಬುಲ್ (Kabul)	ಇಂದಿನ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ (ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ).
ಗಂಗಾ & ಯಮುನಾ	ಗಂಗಾ & ಯಮುನಾ	ಋಗ್ವೇದದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ವೈದಿಕ ಜನರು ಪೂರ್ವದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ

• ಸಪ್ತಸಿಂಧು ಪ್ರದೇಶ: ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಆರ್ಯರ ಕೇಂದ್ರ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು 'ಸಪ್ತಸಿಂಧು' (ಏಳು ನದಿಗಳ ನಾಡು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದಿನ ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
• ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಈ ನದಿಗಳ ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಭದ್ರ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವು.
• ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸಂಕೇತ: ನದಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವು ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವಾಯವ್ಯದಿಂದ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ/ಪಂಜಾಬ್) ಕ್ರಮೇಣ ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದತ್ತ ಚಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎಂದರೇನು? ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? (Cloud seeding and How the operation works), ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ (Ice Nuclei / ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು), ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು (Cumulus Clouds), ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice)

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎಂದರೇನು? ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? (Cloud seeding and How the operation works) ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ (Ice Nuclei / ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು), ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು (Cumulus Clouds), ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice)

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ (Cloud Seeding) ಎಂಬುದು ಮಳೆ ತರಿಸಲು ಅಥವಾ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕೃತಕ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ.

​ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವಿದ್ದರೂ, ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಸಾಂದ್ರಗೊಂಡು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ (ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು) ಸಿಗದೇ ಮಳೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

​ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹಂತಗಳು

• ​ಮೋಡಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ರಾಡಾರ್ ಹಾಗೂ ಉಪಗ್ರಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ. ೪೦-೫೦ರಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ಮಳೆ ಮೋಡಗಳನ್ನು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯುಮುಲಸ್ ಮೋಡಗಳು) ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಿಂಪರಣೆ: ವಿಶೇಷ ವಿಮಾನಗಳು, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೌಂಡ್ ಜನರೇಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮೋಡಗಳ ಒಳಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಣಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಸಿಂಪಡಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು 'ಐಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲೈ' (ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು) ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೋಡದಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಬೆ/ತೇವಾಂಶವು ಈ ಕಣಗಳ ಸುತ್ತ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ ಹಿಮಕಣಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
• ​ಮಳೆ ಸುರಿಯುವುದು: ನೀರಿನ ಹನಿಗಳ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಲದಿಂದ ಅವು ಮಳೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಸಿಂಪಡಣೆ ನಡೆದ ಸುಮಾರು ೩೦ ರಿಂದ ೪೫ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

​ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು

• ​ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್ (AgI) (Silver Iodide): ತಂಪು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ (0°C ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನ) ಹಿಮಕಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.
• ​ಶುಷ್ಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice - ಘನ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್): ಮೋಡದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಗ್ಗಿಸಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್: ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ (Warm Clouds) ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಬಳಸುವ ಲವಣಗಳು.

​ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಮಿತಿಗಳು

• ​ಉಪಯೋಗಗಳು: ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲ ಎದುರಿಸುವುದು, ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆಲಿಕಲ್ಲು ಮಳೆಯ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.

• ​ಮಿತಿಗಳು: ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶೇಕಡಾ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಚಯ: (The major reservoirs in Karnataka and their geographical Details)

 ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಚಯ: 

(The major reservoirs in Karnataka and their geographical Details)

 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ,  ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳು ಹಾಗೂ ಈ ಜಲಾಶಯಗಳ ನದಿ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ, ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಚಯ ಇಲ್ಲಿದೆ:

---

೧. ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್ (ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ)

• ಸುರಕಿ ಗಾರೆ (Surki mortar) ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟು.
  

• ನದಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ಧನೆಯ ನದಿ ಕಾವೇರಿ. (ಹೇಮಾವತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಣ್ಣಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮ. 
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ (ಕುಡಿಯುವ ನೀರು) ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿ ಧಾಮ (Ranganathittu Bird Sanctuary - ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣ) ಇದೆ. 
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
  • ಇದನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜರಾದ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ (1911-1932) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
  • ಇದರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನವನ (Brindavan Gardens) ಇದೆ. 
• 
  

೨. ಹಾರಂಗಿ ಜಲಾಶಯ

• ಹಾರಂಗಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣಾವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಈ ನದಿ ಮಡಿಕೇರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಬೋರೋ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗಿ ಕುಶಾಲನಗರದ ಕೂಡಿಗೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಹುದುಗೂರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಡ್ಯಾಂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹುದುಗೂರು ಗ್ರಾಮ.
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ತಲಕಾವೇರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ದುಬಾರೆ ಆನೆ ಶಿಬಿರ ಇವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಾರಂಗಿ ಆನೆ ಶಿಬಿರ ಮತ್ತು ಮರ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇದಾಗಿದೆ.
• 
  

೩. ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯ

• 
  
• ನದಿ: ಕಬಿನಿ ನದಿ (ಕಪಿಲಾ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಕಾವೇರಿಯ ಉಪನದಿ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್.ಡಿ. ಕೋಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೀಚನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ.
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಮೈಸೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಈ ಜಲಾಶಯದ ಹಿನ್ನೀರು (Backwaters) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ (ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ) ಮತ್ತು ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಸರ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು (Shikar hotspot).
• 
  

೪. ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯ

• 
  
• ನದಿ: ಹೇಮಾವತಿ ನದಿ (ಕಾವೇರಿಯ ಉಪನದಿ - ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಲಾಳರಾಯನದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೊರೂರು ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ (ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಗೊರೂರು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ).
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಹಾಸನ, ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಪುಷ್ಪಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿಸ್ಲೆ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ.
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಜಲಾಶಯದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುವ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಿಷನರಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ ರೋಸರಿ ಚರ್ಚ್ (ಗಾಥಿಕ್ ಶೈಲಿ) ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. 
• 
  

೫. ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಸೂಪಾ (ಕಾಳಿ)

• 
  
• ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ: ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಗರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಶರಾವತಿ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೋಗ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಿದೆ (ಇದು ಸಿಂಹಬಾಲದ ಕೋತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ). ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರ (ಶರಾವತಿ ಯೋಜನೆ) ಇಲ್ಲಿದೆ.
• ಸೂಪಾ: ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೋಯ್ಡಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಳಿ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದಾಂಡೇಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ.
• ಕಾಳಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಜಲಾಶಯ (ನಾಗಝರಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಜಲಮೂಲ).
  

೬. ತುಂಗಭದ್ರಾ ಜಲಾಶಯ (ಪಂಪಾಸಾಗರ)

• 
  
• ನದಿ: ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ (ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ವಿಜಯನಗರ (ಹಳೆಯ ಬಳ್ಳಾರಿ) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸಪೇಟೆ ಬಳಿ ಇದೆ.
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಬಳ್ಳಾರಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಕೊಪ್ಪಳ, ರಾಯಚೂರು ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯಗಳು.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಕರಡಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾದ ದಾರೋಜಿ ಕರಡಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ (Daroji Sloth Bear Sanctuary) ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನೀರುನಾಯಿ (Otter) ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ.
• ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಇದನ್ನು ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸುರುಕಿ ಗಾರೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೈತ್ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. 
• 
  

೭. ಮಲಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಘಟಪ್ರಭಾ

• 
  
• ಮಲಪ್ರಭಾ (ರೇಣುಕಾ ಸಾಗರ): ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸವದತ್ತಿ ಬಳಿ ನವಿಲುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ (ಕೃಷ್ಣಾದ ಉಪನದಿ) ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಗದಗ ಮತ್ತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ.
• ಘಟಪ್ರಭಾ (ಹಿಡಕಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು): ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಕ್ಕೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿಡಕಲ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಘಟಪ್ರಭಾ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವಿದೆ. [20, 23]
• 
  

೮. ಭದ್ರಾ ಜಲಾಶಯ (ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿ)

• 
  
• ನದಿ: ಭದ್ರಾ ನದಿ (ತುಂಗಭದ್ರಾದ ಉಪನದಿ).
• ಸ್ಥಳ/ಪ್ರದೇಶ: ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತರಿಕೇರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಇದೆ.
• ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ದಾವಣಗೆರೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ.
• ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು: ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ದಟ್ಟವಾದ ಭದ್ರಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ (ಮುತ್ತೋಡಿ ಅರಣ್ಯ) ಮತ್ತು ಭದ್ರಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. [20, 24, 25]
• 
  

೯. ಆಲಮಟ್ಟಿ (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ) ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣಪುರ (ಬಸವ ಸಾಗರ)

• 
  
• ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯ: ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿಡಗುಂದಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಬಳಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇಲ್ಕೃಷ್ಣಾ ಯೋಜನೆ (UKP) ಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿಜಯಪುರ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
• ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯ: ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುರಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಾರಾಯಣಪುರ ಬಳಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಯಚೂರು, ಯಾದಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
• 
  

---

ಪರೀಕ್ಷಾ ನೆನಪಿಗಾಗಿ (Quick Tips):

1. ಕಾವೇರಿ ಕೊಳ್ಳದ ಜಲಾಶಯಗಳು: ಕೆಆರ್‌ಎಸ್, ಹಾರಂಗಿ, ಕಬಿನಿ, ಹೇಮಾವತಿ. 
2.  ಕೃಷ್ಣಾ ಕೊಳ್ಳದ ಜಲಾಶಯಗಳು: ಆಲಮಟ್ಟಿ, ನಾರಾಯಣಪುರ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ.
3. ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ನದಿಗಳ ಜಲಾಶಯಗಳು: ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ (ಶರಾವತಿ), ಸೂಪಾ (ಕಾಳಿ). 
4.  ಅತಿ ಹಳೆಯ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸಾಗರ (ಮಾರಿ ಕಣಿವೆ - 1907).
5. ​ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಜಲಾಶಯಗಳು: ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ (ಶರಾವತಿ) ಮತ್ತು ಸೂಪಾ (ಕಾಳಿ).
6. ​ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳು: ತುಂಗಭದ್ರಾ (ಕರ್ನಾಟಕ - ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ).
7. ​ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ (UKP): ಆಲಮಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯಗಳು.

(ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ) UPSC ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆ 2026ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ-2 (GS-2)

 

UPSC GS-2 (2026) ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ

​Q1.

• ​English: Right to privacy relating to self-identity is very dear to every human being and well protected under Article 21 of the Constitution. In this context, examine the effect of the amendment in 2026, to the Transgender Persons (Protection of Rights) Act, 2019. (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಸ್ವ-ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, 'ಲೈಂಗಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2019'ಕ್ಕೆ (Transgender Persons Act, 2019) 2026ರಲ್ಲಿ ತರಲಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q2.

• ​English: “Women as a class neither belong to a minority group nor are they regarded as forming a backward class.” In the light of this statement, discuss the evolution of women’s reservation from local bodies to Parliament. (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: "ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಲ್ಲ ಅಥವಾ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ." ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಸತ್ತಿನವರೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯ ವಿಕಸನವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q3.

• ​English: Examine whether the constitutional office of the Lok Sabha Speaker has become vulnerable to partisan politics under the current anti-defection regime. What institutional changes are required to ensure the neutrality of the Lok Sabha Speaker in managing a polarised House? (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಯು ಪಕ್ಷಪಾತದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಧ್ರುವೀಕರಣಗೊಂಡ ಸದನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರ ತಟಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ? (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q4.

• ​English: Is the right to vote a fundamental right? Discuss the position of the Election Commission of India while undertaking the revision of electoral rolls. Can it also examine the question of citizenship of voters? (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕೇ? ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ಮತದಾರರ ಪೌರತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಆಯೋಗಕ್ಕಿದೆಯೇ? (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q5.

• ​English: Do constitutional bodies like the National Commission for Scheduled Castes (NCSC) and the National Commission for Scheduled Tribes (NCST) possess adequate enforcement powers to secure substantive social equality? Suggest measures to enhance their institutional effectiveness. (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಆಯೋಗ (NCSC) ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಆಯೋಗದಂತಹ (NCST) ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೈಜ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ (enforcement) ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯೇ? ಅವುಗಳ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ. (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q6.

• ​English: Does India’s tribal development policy reflect the aspirations for a socially grounded and equity-based governance? Justify your answer. (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೀತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ-ಆಧಾರಿತ ಆಡಳಿತದ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿ. (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q7.

• ​English: Malnutrition in India is not merely a public health concern; it is also a challenge of social equity, human development and effective welfare governance. Discuss. (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯು ಕೇವಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಆಡಳಿತದ ಸವಾಲೂ ಆಗಿದೆ. ಚರ್ಚಿಸಿ. (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q8.

• ​English: Analyse the advantages and limitations of the generalist structure of the Indian Civil Services in contemporary governance. (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಸಮಕಾಲೀನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಗಳ 'ಸಾಮಾನ್ಯಜ್ಞ' (generalist) ರಚನೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q9.

• ​English: “IPMDA (Indo-Pacific Partnership for Maritime Domain Awareness) bridges the gap between India’s SAGAR (Security and Growth for All in the Region) vision and the Quad’s collective Indo-Pacific strategy.” Make a critical assessment of the statement focusing on IPMDA. (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: "ಐ.ಪಿ.ಎಂ.ಡಿ.ಎ (Indo-Pacific Partnership for Maritime Domain Awareness) ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಭಾರತದ ಸಾಗರ್ (SAGAR) ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಡ್ (Quad) ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ." ಐ.ಪಿ.ಎಂ.ಡಿ.ಎ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ. (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q10.

• ​English: “BRICS acts as a powerful counterweight in global governance, actively amplifying the voice and influence of the Global South.” Explain the role of BRICS in projecting itself as an alternative to other groupings. (10 Marks / 150 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: "ಜಾಗತಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಕ್ಸ್ (BRICS) ಪ್ರಬಲ ಸಮತೋಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ (Global South) ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ." ಇತರ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಕ್ಸ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. (10 ಅಂಕಗಳು / 150 ಪದಗಳು)

​Q11.

• ​English: Discuss the position of the Governor in the federal polity of India. What is the nature of his power while giving assent to a bill passed by the State Legislature? Is he bound by the aid and advice of his Council of Ministers in all his functions? (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಮಸೂದೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುವಾಗ ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ನೆರವು ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆಯೇ? (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q12.

• ​English: What is meant by judicial legislation? In this context, discuss the verdicts of the apex court allowing “passive euthanasia” and a “living will”. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಸನ ರಚನೆ (judicial legislation) ಎಂದರೇನು? ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ "ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ದಯಾಮರಣ" (passive euthanasia) ಮತ್ತು "ಲಿವಿಂಗ್ ವಿಲ್" (living will / ಮುಂಗಡ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ದೇಶನ) ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q13.

• ​English: How far has the Indian federal framework been successful in accommodating regional and cultural diversities? Highlight the role of asymmetric federalism and suggest measures to make dispute resolution mechanisms more effective. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ? ಅಸಮ್ಮಿತ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (asymmetric federalism) ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಹಾಗೂ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ. (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q14.

• ​English: Examine how the separation of powers is practised in India compared to the rigid presidential model of the United States of America. In this context, compare the actual authority of the Indian Prime Minister with that of the President of the USA. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕದ ಕಠಿಣ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮಾದರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಣೆಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ನೈಜ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಯು.ಎಸ್.ಎ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ. (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q15.

• ​English: To what extent do pressure groups, social movements and corporate lobbies deepen pluralistic democracy in India by representing excluded interests? Analyse whether the growing convergence of corporate wealth and political power poses a threat to the autonomy of formal democratic institutions. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಒತ್ತಡ ಗುಂಪುಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಲಾಬಿಗಳು ವಂಚಿತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುತ್ವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ? ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮೈತ್ರಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q16.

• ​English: “Transparency and accountability in governance are not about controlling corruption but about creating the trust of stakeholders in the policy process by following the Rule of Law and Participatory Governance.” Comment. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: "ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಕಾನೂನಿನ ಆಳ್ವಿಕೆ (Rule of Law) ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಆಡಳಿತವನ್ನು (Participatory Governance) ಅನುಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ/ಪಾಲುದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ." ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ. (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q17.

• ​English: Can the constitutional mandate of rights-based welfare be effectively realised in the context of non-integrated governance and minimal public investment? Examine. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಅಸಂಘಟಿತ/ವಿಘಟಿತ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, 'ಹಕ್ಕು-ಆಧಾರಿತ ಕಲ್ಯಾಣ'ದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಶಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q18.

• ​English: Should education be treated primarily as a welfare obligation of the state or as a strategic investment for building a globally competitive, knowledge-driven nation? Critically evaluate. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ, ಜ್ಞಾನ-ಆಧಾರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ? ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ. (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q19.

• ​English: “India’s global diaspora acts as a living bridge, as a critical economic factor and knowledge network in transforming cultural heritage into geopolitical influence and strategic leverage worldwide.” Critically examine this statement. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ: "ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಅನಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯವು (Diaspora) ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಭೌಗೋಳಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಬಲವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ, ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ-ಜಾಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ." ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ. (15 ಅಂಕಗಳು / 250 ಪದಗಳು)

​Q20.

• ​English: “China’s Belt and Road Initiative (BRI) has transformed South Asia from a regional space into a theatre of great power competition.” Analyse the strategic implications of the BRI for India’s security and regional influence in South Asia. (15 Marks / 250 Words)
• ​ಕನ್ನಡ:

ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುತಗಳು (Local Winds)

 

ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುತಗಳು (Local Winds)  

ಸ್ಥಳೀಯ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ವಾಯುಭಾರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುತಗಳು (Local Winds) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ (UPSC, KPSC, ಇತ್ಯಾದಿ) ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವದ (ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಂಪು) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾರುತದ ಹೆಸರು	ಸ್ವಭಾವ (ಬಿಸಿ / ತಂಪು)	ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶ	ಮುಖ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು / ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಂಶಗಳು
ಚಿನೂಕ್ (Chinook)	ಬಿಸಿ & ಒಣ	ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ (ರಾಕಿ ಪರ್ವತಗಳ ಪೂರ್ವ ಇಳಿಜಾರು)	• 'ಹಿಮ ಭಕ್ಷಕ' (Snow Eater) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  • ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಫೋನ್ (Foehn)	ಬಿಸಿ & ಒಣ	ಯುರೋಪ್ (ಆಲ್ಪ್ಸ್ ಪರ್ವತಗಳು - ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್)	• ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಬೇಗ ಹಣ್ಣಾಗಲು ಸಹಕಾರಿ.
ಸಿರಾಕೋ (Sirocco)	ಬಿಸಿ, ಒಣ & ಧೂಳು ಮಿಶ್ರಿತ	ಸಹಾರಾ ಮರುಭೂಮಿಯಿಂದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ / ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪ್	• ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ ರಕ್ತದ ಮಳೆ (Blood Rain) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಹರ್ಮಟನ್ (Harmattan)	ಬಿಸಿ & ಅತಿ ಒಣ	ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ (ಗಿನಿಯಾ ತೀರ)	• ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಡಾಕ್ಟರ್ ವಿಂಡ್ (Doctor Wind) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಲೂ (Loo)	ಅತಿ ಬಿಸಿ & ಒಣ	ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ	• ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ (ಮೇ-ಜೂನ್) ಬೀಸುವ ಸುಡುಗಾಳಿ; ಸನ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್ (ಶಾಖಾಘಾತ) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಖಮ್ಸಿನ್ (Khamsin)	ಬಿಸಿ & ಧೂಳು ಮಿಶ್ರಿತ	ಈಜಿಪ್ಟ್	• ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 50 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬೀಸುವ ಧೂಳಿನ ಮಾರುತ.
ಬ್ರಿಕ್‌ಫೀಲ್ಡರ್ (Brickfielder)	ಬಿಸಿ & ಒಣ	ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ	• ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಮರುಭೂಮಿಗಳಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಕರಾವಳಿಗೆ ಬೀಸುತ್ತದೆ.
ಮಿಸ್ಟ್ರಲ್ (Mistral)	ಅತಿ ತಂಪು & ಒಣ	ಫ್ರಾನ್ಸ್ & ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ (ರೋನ್ ಕಣಿವೆ)	• ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ತೀವ್ರ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ.
ಬೋರಾ (Bora)	ಅತಿ ತಂಪು & ಶುಷ್ಕ	ಅಡ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ತೀರ (ಇಟಲಿ, ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾ)	• ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬೀಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಶೀತ ಹಾಗೂ ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತಹ ಮಾರುತ.
ಬ್ಲಿಜಾರ್ಡ್ (Blizzard)	ಅತಿ ತಂಪು & ಹಿಮಪಾತ	ಕೆನಡಾ, ಯು.ಎಸ್.ಎ, ಸೈಬೀರಿಯಾ	• ಶೂನ್ಯ ಗೋಚರತೆಯನ್ನು (Zero visibility) ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿ.
ಪಾಂಪೆರೊ (Pampero)	ತಂಪು & ಒಣ	ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಮತ್ತು ಉರುಗ್ವೆ (ಪಂಪಾಸ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು)	• ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಚಳಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
ನಾರ್ಟೆ (Norte)	ತಂಪು	ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕೊಲ್ಲಿ & ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ	• ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಫ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರಗಳು (Quick Revision Points):

• ಹಿಮ ಭಕ್ಷಕ (Snow Eater): ಚಿನೂಕ್ (Chinook)
• ಡಾಕ್ಟರ್ ವಿಂಡ್ (Doctor Wind): ಹರ್ಮಟನ್ (Harmattan)
• ರಕ್ತ ಮಳೆ (Blood Rain): ಸಿರಾಕೋ (Sirocco)
• ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾನಾರ್ಥಕಗಳು: ಸಿರಾಕೋ ಮಾರುತವನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಮ್ಸಿನ್, ಲಿಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಲಿ, ಟುನೀಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಚಿಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.