ಕುನ್ಮಿಂಗ್-ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಜಾಗತಿಕ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟು (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework - KMGBF) ಎಂಬುದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.
ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ COP15 (ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಮ್ಮೇಳನ) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಎಎಸ್ ಮತ್ತು ಐಎಎಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
1. ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ: "30 x 30" ಗುರಿ:
ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚರ್ಚಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ ಎಂದರೆ '30 x 30'.
* ಅರ್ಥ: 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಕನಿಷ್ಠ 30% ಭೂಮಿ ಮತ್ತು 30% ಸಮುದ್ರ (ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಗರ) ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು.
* ಪ್ರಸ್ತುತ, ಕೇವಲ 17% ಭೂಮಿ ಮತ್ತು 8% ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ.
2. ನಾಲ್ಕು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಗುರಿಗಳು (2050 ರ ವೇಳೆಗೆ):
ಈ ಚೌಕಟ್ಟು 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ ತಲುಪಬೇಕಾದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
1. ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣೆ: ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಳಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
2. ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ: ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು (ಉದಾ: ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ, ನೀರು) ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು.
3. ಸಮಾನ ಪ್ರಯೋಜನ ಹಂಚಿಕೆ: ಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
4. ಹಣಕಾಸು ಸಂಪನ್ಮೂಲ: ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುವುದು.
3. 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ತಲುಪಬೇಕಾದ 23 ಕ್ರಿಯಾ ಗುರಿಗಳು:
KMGBF ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 23 ಕ್ರಿಯಾ ಗುರಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದವು:
* ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ವಿದೇಶಿ ಅಥವಾ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು 50% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
* ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು: ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು 50% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
* ಹಣಕಾಸು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ: ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕನಿಷ್ಠ 200 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು.
* ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳ ಕಡಿತ: ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು (ಉದಾ: ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ರಿಯಾಯಿತಿ) ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 500 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ನಷ್ಟು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು.
4. ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು :
* ಭಾರತವು ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದು, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (NBSAP) ಈ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸುತ್ತಿದೆ.
* ಭಾರತವು 'ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು' ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದೆ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ನಿಲುವು.
★ಪರೀಕ್ಷಾ ಟಿಪ್ಪಣಿ (Exam Tip):
ಹಿಂದೆ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಗಾಗಿ 'ಐಚಿ ಗುರಿಗಳು' (Aichi Targets) ಇದ್ದವು (2011-2020). ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಜಗತ್ತು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ, ಈಗ ಅವುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಈ ಕುನ್ಮಿಂಗ್-ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಚೌಕಟ್ಟು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ "ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ" (Paris Agreement for Nature) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.